1917 baharında New York'ta, herkesin katılabileceği ve jüri tarafından seçim yapılmayacağı duyurulan büyük bir sanat sergisi düzenlendi. Sergiye gönderilen eserler arasında, alışılmadık bir nesne vardı: sıradan bir porselen pisuvar. Pisuvar ters çevrilmiş, üzerine hayalî bir sanatçının adı ve bir tarih yazılmış, "Çeşme" adı verilmişti. Sergiyi düzenleyenler, herkesin katılabileceğini söylemelerine rağmen bu nesneyi sergilemeyi reddetti. Eserin asıl sahibi, sergiyi düzenleyen kurulun üyelerinden biri olan Fransız sanatçı Marcel Duchamp'tı.

Duchamp'ın amacı, sanat dünyasına kışkırtıcı bir soru yöneltmekti: Bir nesneyi sanat eseri yapan nedir? Geleneksel anlayışa göre bir sanat eseri, sanatçının ustalığıyla, emeğiyle ve el becerisiyle yarattığı, estetik açıdan güzel bir nesneydi. Duchamp'ın pisuvarı ise bir fabrikada seri olarak üretilmiş, herhangi bir sıhhi tesisat dükkânından satın alınabilecek sıradan bir nesneydi. Duchamp onu yapmamış, yalnızca seçmiş, bağlamından koparmış ve ona bir ad vermişti.

Duchamp, bu tür eserlere "hazır nesne" adını verdi. Daha önce de bir bisiklet tekerleğini bir taburenin üzerine yerleştirerek ya da bir şişe kurutma askısını olduğu gibi sergileyerek benzer denemeler yapmıştı. Ona göre sanatçının asıl yaratıcı eylemi, elle bir şey yapmak değil, bir nesneyi seçmek ve ona yeni bir düşünce yüklemekti. Sanat, gözü memnun eden bir nesneden çok, zihni harekete geçiren bir fikirdi.

Duchamp'ın "Çeşme"si, kendi döneminde neredeyse hiç görülmedi. Sergiden reddedildikten sonra ünlü bir fotoğrafçı tarafından fotoğrafı çekildi ve bu fotoğraf küçük bir sanat dergisinde yayımlandı. Orijinal pisuvar ise kayboldu. Bugün müzelerde sergilenen kopyalar, Duchamp'ın onayıyla yıllar sonra yapılmış yeniden üretimlerdir. Buna rağmen bu eser, yirminci yüzyıl sanatının en etkili ve en tartışmalı yapıtlarından biri hâline geldi. 2000'li yılların başında sanat uzmanlarıyla yapılan bir ankette, modern sanatın en etkili eseri seçildi.

Duchamp'ın açtığı yol, yirminci yüzyılın ikinci yarısında "kavramsal sanat" adı verilen akımın gelişmesine zemin hazırladı. Kavramsal sanatçılar, eserin fiziksel biçiminden çok onun ardındaki fikri önemsedi. Bazı kavramsal eserler yalnızca yazılı talimatlardan, bazıları geçici performanslardan, bazıları ise izleyicinin katılımıyla tamamlanan deneyimlerden oluştu. Bu eserler, sanatın ne olduğu, kimin sanatçı sayıldığı ve bir eserin değerinin neye dayandığı sorularını sürekli olarak yeniden sordu.

Duchamp'ın eseri, bazı felsefecileri sanatın tanımını yeniden düşünmeye yöneltti. Bir görüşe göre bir nesneyi sanat eseri yapan, onun kendisinde bulunan bir özellik değil, sanat dünyasının, yani sanatçıların, eleştirmenlerin, müzelerin ve galerilerin oluşturduğu kurumsal çerçevedir. Aynı pisuvar, bir dükkânda sıradan bir eşya; bir müzede ise bir sanat eseridir. Fark, nesnenin kendisinde değil, onun içinde bulunduğu bağlamda ve ona yüklenen anlamdadır.

Duchamp'ın yaklaşımı, bugün de tartışılmaya devam ediyor. Bazı eleştirmenler, bu yaklaşımın sanatı herkesin her şeyi sanat ilan edebileceği anlamsız bir oyuna dönüştürdüğünü öne sürer. Savunucular ise Duchamp'ın sanatı salt el becerisinden kurtararak onu bir düşünme biçimine dönüştürdüğünü vurgular. Son yıllarda bazı araştırmacılar, "Çeşme" fikrinin aslında Duchamp'ın çevresindeki bir kadın sanatçıdan gelmiş olabileceğini ileri sürmüştür; ancak bu iddia da tartışmalıdır.

Hangi görüş benimsenirse benimsensin, Duchamp'ın pisuvarı, sanatın sınırlarını sorgulamanın kendisinin de bir sanat eylemi olabileceğini gösterdi. Bir müzede ona bakan izleyici, belki de ilk kez "Bu neden sanat?" sorusunu sorarak sanat hakkında düşünmeye başlar.