İslam dünyasında yazı, yalnızca bir iletişim aracı olmanın ötesinde, en yüksek sanat dallarından biri olarak görülmüştür. Kutsal metinlerin yazıya geçirilmesi, yazıya derin bir saygı duyulmasına yol açtı ve harflerin güzel yazılması başlı başına bir sanata dönüştü. Arap harfleriyle güzel yazı yazma sanatına "hat" denir. Osmanlı döneminde bu sanat, öyle bir olgunluğa ulaştı ki ünlü bir söze göre Kur'an Hicaz'da indi, Mısır'da okundu, İstanbul'da yazıldı.

Hat sanatının temelinde, harflerin belirli bir ölçü sistemine göre yazılması yatar. Bu sistemde ölçü birimi, kalemin ucuyla atılan eşkenar dörtgen biçimli bir noktadır. Her harfin yüksekliği ve genişliği, bu noktaların sayısıyla belirlenir. Örneğin bir yazı türünde "elif" harfinin belirli sayıda nokta uzunluğunda olması gerekir. Bu oran sistemi, harfler arasında uyumlu bir denge kurar ve yazıya müzikal bir ahenk kazandırır.

Hat sanatçısı, yani hattat, malzemelerini büyük bir özenle hazırlar. Kalem, genellikle özel olarak yetiştirilmiş kamışlardan yapılır ve ucu, yazılacak yazı türüne göre belirli bir açıyla kesilir. Mürekkep, çoğu zaman is, yani yanan yağdan çıkan kurum ile hazırlanır. Bu mürekkep, yüzyıllar geçse bile solmaz. Kâğıt ise yumurta akı ve nişasta karışımıyla kaplanarak parlatılır. Bu işleme "aharlama" denir ve kâğıdın yüzeyini pürüzsüz hâle getirerek hatalı yazılan harflerin silinebilmesini sağlar.

Hat sanatında farklı yazı türleri, farklı amaçlar için kullanılmıştır. Büyük ve görkemli harflerden oluşan sülüs, cami duvarlarında, kitabelerde ve levhalarda kullanılırdı. Daha küçük ve okunaklı olan nesih, kitapların ve özellikle Kur'an'ın yazımında tercih edilirdi. Divan kâtiplerinin kullandığı divani ve gündelik yazışmalarda kullanılan rika gibi türler de vardı. Her yazı türünün kendine özgü kuralları ve estetiği bulunur.

Hat sanatının öğrenilmesi, uzun ve zorlu bir süreçtir. Öğrenci, bir ustanın yanında yıllarca çalışır. Usta, öğrenciye örnek yazılar verir; öğrenci bu örnekleri sayısız kez tekrar ederek yazar. Bu çalışma yöntemine "meşk" denir. Öğrencinin yeterli ustalığa ulaştığına karar veren usta, ona bir diploma niteliğindeki "icazet"i verir. İcazet alan hattat, artık kendi eserlerine imza atabilir. Bu süreç, bazen on yıldan fazla sürebilir.

Osmanlı hat sanatının en önemli isimleri arasında, on beşinci yüzyılın sonunda yaşayan ve hat sanatında yeni bir üslubun kurucusu kabul edilen Şeyh Hamdullah ile on yedinci yüzyılda yaşayan Hafız Osman yer alır. Hafız Osman'ın yazdığı Kur'an nüshaları, yüzyıllar boyunca örnek alındı ve sayısız kez çoğaltıldı. Ayasofya'nın duvarlarında bulunan dev levhalar ise on dokuzuncu yüzyılda yazılmış olup çaplarının büyüklüğüyle dikkat çeker.

Hat sanatı, yalnızca okunmak için değil, aynı zamanda görülmek için yapılır. Bir hat levhasına bakan kişi, metnin anlamını bilmese bile harflerin uyumundan, çizgilerin akışından ve kompozisyonun dengesinden estetik bir haz alabilir. Bu yönüyle hat, yazı ile resim arasında bir yerde durur. Harfler, birbirine dolanarak, üst üste binerek ya da belirli bir biçim oluşturacak şekilde düzenlenerek görsel bir şölene dönüşebilir.

Harf Devrimi'nin ardından Türkiye'de Arap harfleri gündelik hayattan çekildi. Ancak hat sanatı, bir sanat dalı olarak yaşamaya devam etti. Bugün pek çok genç, geleneksel usta-çırak yöntemiyle bu sanatı öğreniyor. Hat sanatı, sabrın, disiplinin ve incelikli bir estetik duyarlılığın ürünü olarak, geçmişle bugün arasında bir köprü kurmayı sürdürüyor.