On birinci yüzyılın başlarında yaşamış İran asıllı düşünür İbn Sina, Batı'da "Avicenna" adıyla tanınır. Hekim olarak yazdığı "Kanun" adlı eser, yüzyıllar boyunca hem İslam dünyasında hem de Avrupa üniversitelerinde temel tıp kitabı olarak okutuldu. Ancak İbn Sina'nın düşünce tarihindeki yeri tıpla sınırlı değildir. Felsefe alanında da son derece etkili bir isimdir ve ortaya attığı bir düşünce deneyi, bugün hâlâ tartışılmaktadır.

Bu düşünce deneyi genellikle "uçan adam" ya da "boşlukta asılı adam" olarak anılır. İbn Sina okurundan şöyle bir durumu hayal etmesini ister: Bir insan, yetişkin ve aklı başında olarak bir anda yaratılıyor. Gözleri kapalı olduğu için hiçbir şey göremiyor. Boşlukta asılı durduğu için hiçbir şeye dokunmuyor, havanın bile bedenine temas etmediğini hissetmiyor. Kolları ve bacakları birbirinden ayrı duruyor, böylece kendi bedeninin parçalarını da hissedemiyor.

İbn Sina'nın sorusu şudur: Bu insan, kendi varlığının farkında olur mu? İbn Sina'ya göre yanıt açıktır: Evet. Bu insan, dış dünyaya ya da kendi bedenine ilişkin hiçbir şey algılamadığı hâlde, var olduğunu bilir. Hatta bedeninin varlığından haberdar olmasa bile kendi benliğinin varlığından emin olur.

Bu düşünce deneyinin amacı, insanın kendi varlığına ilişkin farkındalığının beden algısına bağlı olmadığını göstermektir. İbn Sina'ya göre bu durum, insan ruhunun ya da benliğinin bedenden ayrı bir şey olduğuna işaret eder. Kendimizi bilmemiz, duyularımızın bize getirdiği bilgilere dayanmaz; doğrudan ve aracısızdır.

Düşünce deneyi, yaklaşık altı yüz yıl sonra Fransız filozof Descartes'ın "Düşünüyorum, öyleyse varım" sonucuna ulaşan akıl yürütmesiyle dikkat çekici bir benzerlik gösterir. Her iki düşünür de duyulara ve bedene ilişkin her şeyi bir kenara bıraktığımızda bile kendi varlığımızdan şüphe edemeyeceğimizi savunur. Descartes'ın İbn Sina'nın bu düşünce deneyini doğrudan bilip bilmediği tartışmalıdır; ancak İbn Sina'nın eserlerinin Latinceye çevrildiği ve Orta Çağ Avrupası'nda yaygın biçimde okunduğu bilinmektedir.

Uçan adam deneyi, eleştirilerden de muaf değildir. Bazı filozoflar, kendini hiçbir şekilde algılamayan bir insanın varlığını bileceğinin, kanıtlanmış bir sonuç değil, kanıtlanmak istenen şeyin önceden kabul edilmesi olduğunu ileri sürer. Bir insanın bu durumda ne hissedeceğini gerçekten bilemeyiz. Günümüz nörobilim çalışmaları ise benlik algısının beden algısıyla sıkı bir ilişki içinde olduğunu, beynin bedenden gelen sinyalleri sürekli olarak işlediğini göstermektedir.

Yine de düşünce deneyinin değeri, kesin bir kanıt sunmasında değil, bizi temel bir soruyu düşünmeye zorlamasında yatar: "Ben" dediğimiz şey nedir? Bedenimizle özdeş midir, yoksa ondan farklı bir şey midir? Bu soru, felsefeden psikolojiye, nörobilimden yapay zekâ tartışmalarına kadar pek çok alanda hâlâ canlılığını koruyor.

İbn Sina'nın uçan adamı, insan zihninin kendi üzerine düşünme yeteneğinin ne kadar güçlü bir araç olabileceğini gösterir. Bir laboratuvara ya da deney düzeneğine gerek duymadan, yalnızca dikkatle kurulmuş bir hayal sayesinde, yüzyıllar boyunca tartışılacak bir soru ortaya atmak mümkündür.