Türkçe, Moğolca, Mançu-Tunguz dilleri ve bazı görüşlere göre Korece ile Japonca arasında dikkat çekici benzerlikler vardır. Bu dillerin hepsi eklemeli bir yapıya sahiptir; ekler köke art arda eklenir. Hepsinde temel sözcük dizilişi genellikle özne, nesne ve yüklem biçimindedir. Pek çoğunda ünlü uyumu görülür. Bu benzerlikler, on dokuzuncu yüzyıldan itibaren bazı dil bilimcileri, bu dillerin ortak bir atadan, yani "Ana Altayca" adı verilen varsayımsal bir dilden türediğini düşünmeye yöneltti. Bu görüş, "Altay dilleri kuramı" olarak bilinir.

Bir dil ailesinin varlığını kanıtlamak, dil bilimde belirli yöntemlere dayanır. Bu alanın en sağlam örneği, Hint-Avrupa dil ailesidir. Dil bilimciler, İngilizce, Almanca, Farsça, Hintçe ve pek çok başka dilin ortak bir kökenden geldiğini, bu diller arasındaki düzenli ses değişimlerini ortaya koyarak göstermiştir. Örneğin bir dildeki belirli bir ses, akraba bir dilde düzenli olarak başka belirli bir sese karşılık gelir. Bu düzenli ses denklikleri, temel sözcük dağarcığında, yani sayılar, akrabalık adları, vücut bölümleri ve temel eylemler gibi kolay kolay ödünç alınmayan sözcüklerde gözlemlendiğinde, diller arasında gerçek bir akrabalık olduğuna dair güçlü bir kanıt oluşur.

Altay kuramının destekçileri, Türkçe, Moğolca ve Mançu-Tunguz dilleri arasında bu tür ses denklikleri ve ortak sözcükler bulduklarını öne sürmüştür. Yirminci yüzyılda bazı dil bilimciler, bu diller arasındaki ortak kökenli olduğunu düşündükleri yüzlerce sözcüğü içeren kapsamlı çalışmalar hazırlamıştır.

Ancak kuramın eleştirmenleri, bu kanıtların yeterli olmadığını savunur. Eleştirilerin temelinde, bu dilleri konuşan toplulukların tarih boyunca uzun süre yan yana yaşamış olması yatar. Türk ve Moğol toplulukları, yüzyıllar boyunca aynı bozkırlarda yaşamış, birbirleriyle ticaret yapmış, savaşmış ve aynı siyasi yapılar içinde bir arada bulunmuştur. Bu uzun komşuluk, diller arasında yoğun bir sözcük alışverişine yol açmıştır. Eleştirmenlere göre ortak görünen sözcüklerin önemli bir kısmı, ortak bir atadan kalma değil, sonradan birbirinden ödünç alınmış sözcüklerdir.

Eleştirmenler ayrıca, yapısal benzerliklerin de akrabalığı kanıtlamadığını vurgular. Eklemeli yapı, özne-nesne-yüklem dizilişi ve ünlü uyumu, dünyanın farklı yerlerindeki birbiriyle hiçbir ilgisi olmayan dillerde de görülebilir. Bu özellikler, ortak bir kökenden çok, dillerin uzun süre bir arada bulunmasının ya da benzer yapısal eğilimlerin bir sonucu olabilir. Eleştirmenlere göre en önemli sorun, temel sözcük dağarcığında düzenli ses denkliklerinin yeterince güçlü biçimde gösterilememesidir.

Son yıllarda bu tartışmaya yeni bir boyut eklendi. Dil bilimcilerin, arkeologların ve genetik araştırmacılarının birlikte yürüttüğü geniş kapsamlı bir çalışma, bu dillerin yaklaşık dokuz bin yıl önce Kuzeydoğu Asya'da tarıma geçen bir topluluğun diline dayanabileceğini öne sürdü. Çalışma, dilsel verileri arkeolojik ve genetik bulgularla birleştirerek bu dillerin tarım topluluklarının göçleriyle yayıldığını ileri sürüyordu. Ancak bu çalışma da yöntemleri ve vardığı sonuçlar nedeniyle bazı dil bilimciler tarafından eleştirildi.

Altay dilleri tartışması, bilimsel bir sorunun kesin bir yanıta ulaşmadan on yıllarca sürebileceğini gösterir. Bu tartışma, benzerliğin her zaman akrabalık anlamına gelmediğini ve bir iddiayı kanıtlamak için hangi tür kanıtların gerekli olduğunu dikkatle sorgulamanın önemini hatırlatır.