Bir kişinin hangi müziği dinlediği, hangi kitapları okuduğu, nasıl giyindiği ya da hangi yemekleri sevdiği, ilk bakışta tamamen kişisel tercihler gibi görünür. Fransız sosyolog Pierre Bourdieu ise 1979'da yayımladığı "Ayrım" adlı kapsamlı çalışmasında, bu tercihlerin rastgele olmadığını, toplumsal sınıflarla yakından ilişkili olduğunu gösterdi. Ona göre zevk, insanları birbirinden ayıran ve toplumsal hiyerarşileri yeniden üreten önemli bir araçtır.

Bourdieu, toplumsal eşitsizliği yalnızca ekonomik sermaye, yani para ve mülkiyet üzerinden açıklamanın yetersiz olduğunu düşünüyordu. Ona göre insanların toplumdaki konumlarını belirleyen farklı türde sermayeler vardır. Ekonomik sermayenin yanı sıra "sosyal sermaye", yani bir kişinin sahip olduğu ilişki ağları ve "kültürel sermaye" de önemli rol oynar.

Kültürel sermaye, Bourdieu'nün en etkili kavramlarından biridir. Bu sermaye üç biçimde var olabilir. İlki, bedenleşmiş kültürel sermayedir: bir kişinin konuşma biçimi, bilgi birikimi, sanatı ve edebiyatı değerlendirme yeteneği gibi uzun bir süreçte edinilen ve kişiliğin parçası hâline gelen beceriler. İkincisi, nesneleşmiş kültürel sermayedir: kitaplar, tablolar, müzik aletleri gibi kültürel nesneler. Üçüncüsü ise kurumsallaşmış kültürel sermayedir: diplomalar ve resmî unvanlar gibi belgelerle tanınan nitelikler.

Bourdieu'ye göre kültürel sermaye, özellikle eğitim sistemi aracılığıyla önemli bir rol oynar. Okullar, görünüşte bütün öğrencilere eşit fırsatlar sunar ve başarıyı yalnızca bireysel yeteneğe ve çabaya göre değerlendirir. Ancak okulun ödüllendirdiği dil, düşünme biçimi ve kültürel bilgi, büyük ölçüde üst ve orta sınıf ailelerin evlerinde doğal olarak edinilen özelliklerle örtüşür. Evde kitapların bulunduğu, müzelere gidilen, sofrada güncel konuların tartışıldığı bir ailede büyüyen çocuk, okulun beklentilerine çok daha hazırlıklı başlar.

Bu durum, Bourdieu'ye göre eşitsizliğin farkında olunmadan yeniden üretilmesine yol açar. Ayrıcalıklı ailelerden gelen çocukların okul başarısı, onların doğuştan yetenekli olmasına bağlanır. Diğer çocukların başarısızlığı ise bireysel eksikliklerle açıklanır. Böylece toplumsal kökenden kaynaklanan avantajlar, kişisel başarı olarak görünür hâle gelir ve meşrulaşır.

Bourdieu, bu süreci açıklamak için "habitus" kavramını da kullanır. Habitus, kişinin yetiştiği toplumsal çevrede edindiği ve büyük ölçüde farkında olmadan taşıdığı düşünme, algılama ve davranma eğilimleridir. Habitus, bir insanın hangi ortamda kendini rahat hissedeceğini, neyi doğal ve neyi yabancı bulacağını belirler. Farklı bir toplumsal çevreye giren biri, kendini "balık sudan çıkmış gibi" hissedebilir.

Bourdieu'nün çalışmaları, eğitimde fırsat eşitliği üzerine yapılan tartışmaları derinden etkiledi. Onun yaklaşımı, başarıyı yalnızca bireysel yetenek ve çabayla açıklamanın, toplumsal koşulların etkisini görünmez kılabileceğini gösterir. Bu yaklaşım, okulların dezavantajlı öğrencilere ek destek sağlaması, kütüphanelere ve kültürel etkinliklere erişimin yaygınlaştırılması gibi politikaların önemini vurgular.

Bourdieu'nün kuramı, bireyin seçme özgürlüğünü küçümsediği ve toplumsal yapıları fazla belirleyici gördüğü gerekçesiyle de eleştirilmiştir. Pek çok insan, kökenlerinin çizdiği sınırları aşmayı başarır. Ancak Bourdieu'nün temel sorusu güncelliğini korur: Başarı dediğimiz şeyin ne kadarı bireyin kendi çabasının, ne kadarı ise doğduğu ortamın bir ürünüdür?