On dokuzuncu yüzyılın ortalarında İngiltere'nin fabrika kentlerinde milyonlarca insan, günde on iki ila on dört saat çalışıyordu. Alman düşünür Karl Marx, bu dönemin toplumsal koşullarını inceleyerek modern ekonomik düzene yönelik kapsamlı bir eleştiri geliştirdi. Marx'ın düşünceleri, sonraki yüzyılda dünyanın siyasi haritasını derinden etkileyen hareketlere ilham verdi. Ancak siyasi etkisinden bağımsız olarak, toplumsal yapıların ve emeğin analizine yaptığı katkılar, sosyolojinin temel tartışmaları arasında yer almaya devam etmektedir.

Marx'ın en çok tartışılan kavramlarından biri "yabancılaşma"dır. Bu kavram, insanın kendi emeğine, ürettiği ürüne, diğer insanlara ve sonunda kendi insani doğasına yabancılaşmasını ifade eder. Marx'a göre insan, doğası gereği yaratıcı bir varlıktır ve çalışarak, üreterek kendini ifade eder. Bir zanaatkâr, ürettiği masada kendi becerisini, emeğini ve zevkini görebilir.

Fabrika düzeninde ise durum değişir. İşçi, çoğu zaman bir ürünün yalnızca küçük bir parçasını üretir. Gün boyunca aynı hareketi tekrarlar ve ürünün bütününü göremez. Ürettiği şey ona ait değildir; fabrika sahibi tarafından satılır. İşçi ne üreteceğine, nasıl üreteceğine ya da ne kadar hızlı çalışacağına kendisi karar vermez. Marx'a göre bu durumda çalışmak, insanın kendini gerçekleştirdiği bir etkinlik olmaktan çıkar ve yalnızca hayatta kalmak için katlanılan bir zorunluluğa dönüşür.

Marx, bu durumun bireysel bir sorun değil, ekonomik sistemin yapısından kaynaklanan bir sorun olduğunu savundu. Ona göre toplumlar tarih boyunca, üretim araçlarına sahip olanlar ile sahip olmayanlar arasındaki ilişkiye göre şekillenmişti. Kendi döneminde bu ayrım, fabrikaların sahibi olan sermaye sahipleri ile emeklerini satarak yaşayan işçiler arasındaydı. Marx, bu iki sınıf arasındaki çıkar çatışmasının toplumsal değişimin temel itici gücü olduğunu düşünüyordu.

Marx'ın tarih ve gelecek hakkındaki öngörüleri, büyük ölçüde gerçekleşmedi. Sanayileşmiş ülkelerde beklediği büyük işçi devrimleri yaşanmadı; tam tersine çalışma koşulları zamanla iyileşti, çalışma saatleri kısaldı ve işçilerin önemli bir bölümü orta sınıfa katıldı. Onun düşüncelerinden ilham alan rejimlerin pek çoğu ise baskıcı yönetimlere dönüştü ve ekonomik açıdan başarısız oldu. Bu nedenle Marx'ın siyasi öngörüleri, bugün yoğun eleştirilerin konusudur.

Bununla birlikte yabancılaşma kavramı, farklı biçimlerde güncelliğini korumaktadır. Günümüzde pek çok insan, işinin anlamsız olduğunu, yaptığı işin sonucunu göremediğini ya da çalışma hayatında kendini ifade edemediğini dile getirir. Sosyologlar, ofis çalışanlarından çağrı merkezi personeline kadar pek çok meslek grubunda bu duygunun izlerini araştırmaktadır. Yabancılaşma, yalnızca fabrika işçilerine özgü bir durum olmaktan çıkmış, modern çalışma hayatının genel bir sorununa dönüşmüştür.

Marx'ın düşünceleri, onunla aynı fikirde olmayanlar için bile önemli sorular bırakmıştır: Çalışmanın insan hayatındaki anlamı nedir? İnsanlar, emekleriyle ürettikleri değerden ne ölçüde pay alır? Ekonomik yapılar, insanların düşüncelerini ve ilişkilerini nasıl şekillendirir? Bu sorular, iktisat, sosyoloji ve felsefe alanlarında farklı yanıtlarla tartışılmaya devam etmektedir.