Bir devletin güçlü bir orduya sahip olabilmesi için askerlerini beslemesi, donatması ve ödemesi gerekir. Para ekonomisinin sınırlı olduğu, nakit paranın kıt olduğu dönemlerde bu ihtiyaç, birçok devleti farklı çözümler aramaya yöneltti. Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde geliştirdiği tımar sistemi, toprak yönetimini, vergi toplamayı ve askerî örgütlenmeyi tek bir yapı içinde birleştiren dikkat çekici bir çözümdü.

Bu sistemin temelinde, tarım topraklarının mülkiyetinin devlete ait olması yatıyordu. "Miri arazi" denilen bu toprakları köylüler işliyor, kullanım hakkını babadan oğula aktarabiliyordu; ancak toprağı satamıyor ya da başkasına devredemiyordu. Devlet ise bu toprakların vergi gelirini, karşılığında askerlik hizmeti alacağı kişilere bırakıyordu.

Tımar sahibi olan sipahi, kendisine ayrılan bölgedeki köylülerden belirli vergileri toplama hakkına sahipti. Bu gelirle hem kendi geçimini sağlıyor hem de savaş zamanında atı, silahları ve donanımıyla sefere katılıyordu. Geliri belli bir sınırı aşan sipahiler, yanlarında "cebelü" adı verilen ek askerler de yetiştirmek ve sefere götürmek zorundaydı. Böylece devlet, hazineden doğrudan maaş ödemeden büyük bir süvari ordusuna sahip oluyordu.

Sipahinin görevleri yalnızca askerlikle sınırlı değildi. Bulunduğu bölgede güvenliği sağlamak, toprakların boş kalmamasını ve üretimin sürmesini gözetmek de onun sorumluluğundaydı. Üç yıl boyunca mazeretsiz olarak işlenmeyen toprak, köylüden alınarak başka birine verilebiliyordu. Bu kural, tarımsal üretimin sürekliliğini korumayı amaçlıyordu.

Devlet, bu sistemi düzenli olarak yaptığı sayımlarla denetliyordu. "Tahrir defterleri" adı verilen kayıtlarda her köyün nüfusu, işlenen topraklar, yetiştirilen ürünler ve beklenen vergi gelirleri ayrıntılı biçimde yazılıyordu. Bugün bu defterler, Osmanlı'nın sosyal ve ekonomik tarihini araştıranlar için paha biçilmez kaynaklar arasında yer alır.

Tımar sisteminin önemli bir yönü, sipahinin toprağın sahibi olmamasıydı. Avrupa'daki feodal beylerden farklı olarak sipahiler, görevlerini yerine getirmediklerinde tımarlarını kaybedebiliyor ve başka bir bölgeye atanabiliyordu. Bu durum, merkezî otoritenin taşra üzerindeki denetimini güçlendiriyor ve yerel güç odaklarının oluşmasını zorlaştırıyordu.

On altıncı yüzyılın sonlarından itibaren sistem zayıflamaya başladı. Savaş teknolojisindeki değişiklikler, ateşli silahlarla donanmış piyade askerlerinin önemini artırdı. Sürekli maaş alan bu askerler için nakit paraya ihtiyaç duyuldu. Fiyatların yükselmesi ve savaşların uzaması da hazinenin nakit ihtiyacını artırdı. Devlet, giderek daha fazla bölgenin vergisini belirli bir bedel karşılığında toplamaları için kişilere kiraladı. "İltizam" denilen bu uygulama, tımar sisteminin yerini aldı.

Tımar sisteminin tarihi, bir kurumun kendi döneminin koşullarına ne kadar iyi uyum sağlayabileceğini ama aynı koşullar değiştiğinde nasıl işlevini yitirebileceğini gösterir. Kurumlar, ait oldukları ekonomik ve teknolojik çevreden bağımsız düşünülemez.