1095 yılının kasım ayında Fransa'nın Clermont kentinde toplanan kalabalığa seslenen Papa II. Urbanus, Hristiyanları Kudüs'ü ele geçirmek için doğuya gitmeye çağırdı. Bu çağrı, sonraki iki yüzyıl boyunca Avrupa ile Yakın Doğu arasındaki ilişkileri derinden etkileyecek bir dizi seferin başlangıcı oldu. Tarihe Haçlı Seferleri olarak geçen bu askerî hareketler, dinî bir söylemle başlatılmış olsa da çok farklı amaçları ve sonuçları bir arada barındırıyordu.

Seferlerin arka planında birkaç etken iç içe geçmişti. Bizans İmparatorluğu, Malazgirt'in ardından Anadolu'da toprak kaybetmiş ve Batı'dan yardım istemişti. Papalık, Doğu ve Batı kiliseleri üzerinde nüfuzunu artırmayı umuyordu. Avrupa'da ise mirastan pay alamayan şövalyeler için yeni topraklar, tüccarlar için yeni pazarlar ve yoksul halk için kurtuluş vaatleri cazip görünüyordu. Kilisenin sefere katılanlara günahlarının bağışlanacağını vaat etmesi de güçlü bir motivasyon oluşturdu.

Birinci Haçlı Seferi, 1096'da yola çıktı. Haçlı orduları Anadolu'dan geçerken Selçuklularla çetin savaşlara girdi; Türkiye Selçuklularının başkenti İznik el değiştirdi ve başkent daha sonra Konya'ya taşındı. 1099'da Kudüs'ü ele geçiren Haçlılar, kentte büyük bir katliam yaptı. Doğu Akdeniz kıyısında kurulan Haçlı devletleri, yaklaşık iki yüzyıl boyunca varlığını sürdürdü.

Haçlıların bölgedeki varlığı, Müslüman güçler arasında yeni bir birlik arayışını da tetikledi. 1187'de Selahaddin Eyyubi, Kudüs'ü yeniden ele geçirdi. Kaynaklar, Selahaddin'in kenti teslim alırken halka gösterdiği hoşgörüyü, seksen sekiz yıl önceki katliamla karşılaştırır. Sonraki seferler Kudüs'ü kalıcı olarak geri almayı başaramadı.

Haçlı Seferleri'nin en çarpıcı olaylarından biri, 1204'teki Dördüncü Sefer'de yaşandı. Kudüs'e gitmek üzere yola çıkan Haçlılar, Venedik'le yaptıkları anlaşmalar ve Bizans'taki taht kavgalarına karışmaları sonucu, Hristiyan bir kent olan İstanbul'u yağmaladı. Bu olay, seferlerin dinî söylemi ile gerçek hedefleri arasındaki uçurumu açıkça ortaya koydu ve Bizans'ı bir daha toparlanamayacak biçimde zayıflattı.

Seferlerin şiddeti yalnızca Müslümanlara yönelmedi. 1096'da Haçlı kalabalıkları daha yola çıkarken Almanya'daki Ren kentlerinde Yahudi topluluklarına saldırdı. Bu olaylar, dinî heyecanın kolaylıkla farklı olana yönelik düşmanlığa dönüşebileceğini gösterdi.

Haçlı Seferleri'nin uzun vadeli sonuçları ise savaş alanının çok ötesine uzandı. Venedik ve Ceneviz gibi İtalyan kent devletleri, doğu ile kurdukları ticari bağlar sayesinde büyük zenginlik elde etti. Avrupalılar şeker, baharat ve ipek gibi ürünlerle daha yakından tanıştı. Bazı tarihçiler bu temasların Avrupa'da ticaretin ve kentlerin canlanmasına katkıda bulunduğunu düşünür; ancak bu etkinin boyutu tartışmalıdır, çünkü ticari ilişkilerin önemli bir kısmı Endülüs ve Sicilya gibi başka yollardan da yürüyordu.

1291'de Akka'nın düşmesiyle Haçlıların Doğu Akdeniz'deki son güçlü kalesi de kaybedildi. Haçlı Seferleri sona ermişti; ancak bu dönemde oluşan önyargılar ve karşılıklı imgeler, Doğu ile Batı arasındaki ilişkilerde uzun süre etkisini sürdürdü. Bugün "haçlı" sözcüğünün farklı bağlamlarda hâlâ duygusal tepkiler uyandırması, bu tarihî hafızanın ne kadar canlı olduğunu gösterir.