On ikinci yüzyılın ortalarında Paris yakınlarındaki bir manastırın başrahibi, kilisesini yeniden inşa ettirirken önemli bir hedef koydu: Kilisenin içi ışıkla dolmalıydı. Ona göre ışık, ilahi olanın en saf ifadesiydi ve inananları maddi dünyadan manevi dünyaya yükseltebilirdi. Bu düşünce, yaklaşık dört yüz yıl boyunca Avrupa'nın kentlerini süsleyecek yeni bir mimari üslubun doğmasına öncülük etti. Bu üslup, sonradan "Gotik" adıyla anıldı.

Gotik mimariden önce Avrupa'da yaygın olan üslup, kalın duvarlara, küçük pencerelere ve yuvarlak kemerlere dayanıyordu. Bu yapılar sağlamdı ama içleri karanlıktı. Ağır taş tavanların yükünü taşımak için duvarların kalın olması gerekiyordu ve kalın duvarlara büyük pencereler açmak, yapının dengesini tehlikeye atıyordu. Gotik mimarlar, bu sorunu bir dizi yenilikle çözdü.

Bu yeniliklerin ilki, sivri kemerdi. Yuvarlak bir kemerde yük, büyük ölçüde yanlara doğru iter. Sivri kemerde ise yük daha çok aşağıya, dikey olarak aktarılır. Bu sayede daha yüksek ve daha ince yapılar inşa etmek mümkün oldu. İkinci yenilik, kaburgalı tonozdu. Tavanı oluşturan taş örtü, kesişen taş kaburgalardan oluşan bir iskelet üzerine oturtuldu. Bu kaburgalar, tavanın yükünü duvarların tamamına değil, belirli noktalara topluyordu.

Gotik mimarinin en dikkat çekici yeniliği ise "uçan payanda" adı verilen dış destek kemerleriydi. Bu kemerler, yapının dışında, duvarlardan uzakta duran ayaklara bağlanarak tavanın yanlara doğru itme kuvvetini dışarıya aktarıyordu. Böylece yükü taşıma görevi duvarlardan alınmış oldu. Yük taşımaktan kurtulan duvarlar incelebilir ve büyük ölçüde pencerelere dönüştürülebilirdi.

Bu pencereler, Gotik katedrallerin en büyüleyici unsurlarından biri olan vitraylarla süslendi. Vitraylar, farklı renklerde boyanmış cam parçalarının kurşun şeritlerle birleştirilmesiyle yapılan resimlerdir. Bu resimler, dinî hikâyeleri ve azizlerin hayatlarını anlatıyordu. Okuma yazma bilmeyen inananlar için vitraylar, ışıkla yazılmış birer kitap işlevi görüyordu. Güneş ışığı vitraylardan geçtiğinde, katedralin iç mekânı renkli bir ışık seline boğulurdu.

Gotik katedrallerin inşası, olağanüstü bir toplumsal çaba gerektiriyordu. Bir katedralin yapımı çoğu zaman bir yüzyıldan fazla sürerdi. Taş ustaları, marangozlar, cam ustaları, heykeltıraşlar ve sayısız işçi, kuşaklar boyunca bu yapılarda çalıştı. Pek çok usta, temelini attığı bir katedralin tamamlandığını göremeden hayatını kaybetti. Katedraller, yalnızca dinî yapılar değil, aynı zamanda kentlerin gururu ve zenginliğinin simgesiydi. Kentler, en yüksek ve en görkemli katedrali inşa etmek için adeta yarışıyordu.

Bu yarışın bazen trajik sonuçları da oldu. Gotik mimarlar, yapılarını giderek daha yükseğe taşımaya çalışırken zaman zaman mühendisliğin sınırlarını zorladı. Bazı katedrallerin tavanları ya da kuleleri çöktü ve yeniden inşa edilmek zorunda kalındı. Bu deneyimler, mimarların deneme yanılma yoluyla yapı tekniklerini geliştirmesine katkıda bulundu.

"Gotik" adı aslında Rönesans döneminde, bu üslubu beğenmeyen İtalyan sanatçılar tarafından aşağılayıcı bir anlamda verilmişti. Onlara göre bu yapılar, Roma İmparatorluğu'nu yıkan "barbar" Gotların zevksizliğini yansıtıyordu. Ancak on dokuzuncu yüzyılda Gotik mimari yeniden değer kazandı ve bugün insanlığın en etkileyici mimari başarıları arasında kabul ediliyor.