1860'ta İbrahim Şinasi'nin çıkardığı "Tercüman-ı Ahval" gazetesinde, bölüm bölüm yayımlanan kısa bir oyun okurların karşısına çıktı. "Şair Evlenmesi" adlı bu tek perdelik komedi, Türk edebiyatında sahnelenmek amacıyla yazılmış ilk yerli tiyatro eseri olarak kabul edilir. Bugün okunduğunda basit görünen bu oyun, kendi döneminde yeni bir türün kapısını aralamış ve toplumsal bir sorunu mizahın diliyle eleştirmişti.

Oyunun konusu, görücü usulüyle yapılan evliliklerin yol açabileceği sorunlardır. Genç bir şair, mahalledeki bir kızı sevmektedir ve onunla evlenmek ister. Ancak o dönemin geleneklerine göre damat adayı, evleneceği kızı düğünden önce doğrudan göremez. Evlilik işleri, aracılar ve mahallenin ileri gelenleri tarafından yürütülür. Nikâh kıyıldıktan sonra duvağı açılan gelinin, şairin sevdiği kız değil, onun yaşlı ve çirkin ablası olduğu ortaya çıkar. Şair, kendisine oynanan bu oyunu ancak para vererek ve bir arkadaşının yardımıyla çözebilir.

Şinasi'nin bu oyunla eleştirdiği konular, evlilik geleneğinin ötesine uzanır. Oyunda mahalle imamının ve aracıların, kendi çıkarları için insanları nasıl kandırabildiği, rüşvetin işleri nasıl çözebildiği de mizahi bir dille gösterilir. Bu eleştiriler, Tanzimat aydınlarının toplumu dönüştürme isteğinin bir parçasıydı. Onlara göre edebiyat, toplumun aksayan yönlerini göstermeli ve halkı aydınlatmalıydı.

Oyunun dili de dikkat çekicidir. Şinasi, oyunu halkın konuştuğu dile yakın, sade bir Türkçeyle yazdı. Bu tercih, oyunun geniş kitlelerce anlaşılabilmesini amaçlıyordu. Karakterler, kendi toplumsal konumlarına uygun biçimde konuşur. Bu durum, tiyatronun gerçek hayatı yansıtma çabasının bir göstergesiydi.

Oyunun karakterleri, adlarıyla da dikkat çeker. Pek çok karakterin adı, onun kişiliğini ya da oyundaki işlevini yansıtır. Bu teknik, Batı komedilerinde ve geleneksel Türk seyirlik oyunlarında da kullanılan bir yöntemdir. Seyirci, karakterin adını duyduğunda onun nasıl biri olduğunu tahmin edebilir.

"Şair Evlenmesi", teknik açıdan bazı eksiklikler taşır. Karakterler derinlikli değildir, olay örgüsü basittir ve oyun oldukça kısadır. Ancak bu eserin önemi, ilk olmasından ve Türk tiyatrosunun gelişimindeki öncü rolünden kaynaklanır. Şinasi'nin açtığı yolda ilerleyen Namık Kemal, Ahmet Vefik Paşa ve diğer Tanzimat yazarları, tiyatroyu bir eğitim ve toplumsal eleştiri aracı olarak kullanmayı sürdürdü.

Tanzimat döneminde tiyatronun bu kadar önemsenmesinin bir nedeni, onun okuma yazma bilmeyen insanlara da ulaşabilmesiydi. Bir romanı okumak için okuma yazma bilmek gerekiyordu; ama bir oyunu izlemek için yalnızca dinlemek ve görmek yeterliydi. Bu nedenle tiyatro, aydınların halka seslenmesi için güçlü bir araç olarak görüldü.

"Şair Evlenmesi", bir toplumun kendine gülebilmesinin ve gülerken kendini sorgulayabilmesinin değerini hatırlatır. Kısa ve basit bir komedi, bir toplumun değişim arayışının ilk adımlarından biri olabilir.