"Gregor Samsa bir sabah huzursuz düşlerinden uyandığında, kendini yatağında korkunç bir böceğe dönüşmüş olarak buldu." Prag doğumlu yazar Franz Kafka'nın 1915'te yayımlanan "Dönüşüm" adlı uzun öyküsü, edebiyat tarihinin en ünlü açılış cümlelerinden biriyle başlar. Öykünün dikkat çekici yanı, bu olağanüstü olayın hiçbir şekilde açıklanmamasıdır. Gregor'un neden ve nasıl dönüştüğü hiçbir zaman öğrenilmez.

Daha da şaşırtıcı olan, Gregor'un bu dönüşüme verdiği tepkidir. Bir böceğe dönüşmüş olmasından çok, işe geç kalacağı için endişelenir. Gregor, ailesinin borçlarını ödemek için sevmediği bir işte, gezici satış temsilcisi olarak çalışmaktadır. Bütün hayatı, ailesini geçindirmek için yaptığı bu işe adanmıştır. Bir böceğe dönüştüğü sabah bile ilk düşüncesi, treni kaçıracağı ve patronunun ona kızacağıdır.

Öykünün asıl odağı, Gregor'un dönüşümünden çok ailesinin bu duruma verdiği tepkidir. Başlangıçta ailesi şaşkınlık ve korku içindedir. Kız kardeşi Grete, bir süre ona yiyecek getirir ve odasını temizler. Ancak zaman geçtikçe aile, Gregor'u bir yük olarak görmeye başlar. Artık para kazanamayan, işe yaramayan ve tiksindirici görünen Gregor, ailesinin hayatında bir utanç kaynağına dönüşür. Kafka, ailenin Gregor'u ancak onlara yararlı olduğu sürece sevdiğini ince bir biçimde gösterir.

"Dönüşüm", pek çok farklı biçimde yorumlanmıştır. Bazı okurlar öyküyü, modern insanın yabancılaşmasının bir alegorisi olarak okur. Gregor, işine ve ailesine o kadar bağlanmış, kendi isteklerinden o kadar uzaklaşmıştır ki zaten bir insan olarak değil, yalnızca bir para kazanma aracı olarak yaşamaktadır. Böceğe dönüşmesi, bu durumun görünür hâle gelmesidir. Bazı yorumcular ise öyküyü, hastalık, yaşlılık ya da engellilik gibi durumlarda insanların nasıl dışlanabileceğine dair bir hikâye olarak görür.

Kafka'nın kendi hayatı da bu yorumlara ışık tutar. Kafka, gündüzleri bir sigorta şirketinde memur olarak çalışıyor, yazılarını ise geceleri yazıyordu. Babasıyla sorunlu bir ilişkisi vardı ve kendini ailesi içinde sürekli olarak yetersiz hissediyordu. Ancak Kafka'nın eserlerini yalnızca biyografisiyle açıklamak, onların zenginliğini daraltabilir.

Kafka, öykünün kitap olarak basılması sırasında yayıncısına ilginç bir istekte bulunmuştu: Kitabın kapağında böceğin resmedilmemesini istedi. Kafka, okurun Gregor'un dönüşümünü kendi hayal gücüyle canlandırmasını ve belirsizliğin korunmasını önemsiyordu. Nitekim öyküde Gregor'un tam olarak nasıl bir canlıya dönüştüğü de açıkça belirtilmez.

Kafka'nın eserleri öylesine özgün bir dünya yaratmıştır ki adı, bir sıfata dönüşmüştür. "Kafkaesk" sözcüğü, bugün anlamsız, bunaltıcı, içinden çıkılmaz bürokratik ya da kâbus gibi durumları tanımlamak için kullanılır. Kafka, ölmeden önce yakın arkadaşı Max Brod'dan, yayımlanmamış bütün yazılarını yakmasını istemişti. Brod bu isteği yerine getirmedi ve Kafka'nın eserlerini yayımladı. Bu "ihanet" sayesinde dünya, yirminci yüzyılın en etkili yazarlarından birini tanıma fırsatı buldu.