Türk edebiyatının en değerli eserlerinden biri, yüzyıllar boyunca ozanların dilinde yaşadıktan sonra yazıya geçirilmiş bir hikâyeler topluluğudur. "Dede Korkut Kitabı" olarak bilinen bu eser, Oğuz Türklerinin hayatını, değerlerini ve hayallerini anlatan on iki hikâyeden oluşur. Hikâyelerin içeriği çok daha eski dönemlere uzanır; ancak bugün elimizde bulunan yazmaların on beşinci ve on altıncı yüzyıllarda kaleme alındığı düşünülmektedir.

Eser, uzun süre bilim dünyasınca bilinmiyordu. On dokuzuncu yüzyılın başında Alman bir şarkiyatçı, Dresden'deki kütüphanede bulunan bir el yazmasını inceledi ve hikâyelerden birini Almancaya çevirdi. Bu çeviri, eserin Avrupa'da tanınmasının başlangıcı oldu. Daha sonra Vatikan Kütüphanesi'nde, altı hikâye içeren ikinci bir yazma bulundu. Bu yazmalar, Dede Korkut hikâyelerinin farklı bölgelerde ve farklı biçimlerde aktarıldığını gösterir.

Hikâyelerin hepsinde ortak bir figür vardır: Dede Korkut. O, Oğuz boylarının bilge ozanıdır. Zor durumlarda ona danışılır, çocuklara ad verilirken onun görüşü alınır, hikâyelerin sonunda da o gelir, kopuzunu çalar ve olayları anlatan destanı söyler. Dede Korkut, hem bir bilge hem de toplumun hafızasını taşıyan bir sanatçıdır. Hikâyeler, onun ağzından dualar ve öğütlerle sona erer.

Dede Korkut hikâyeleri, düzyazı ile şiirin iç içe geçtiği bir anlatım biçimine sahiptir. Olaylar düzyazıyla anlatılırken, kahramanların duygularını dile getirdiği, birbirlerine meydan okuduğu ya da yas tuttuğu anlarda şiirsel bölümler devreye girer. "Soylama" adı verilen bu bölümler, ritmik ve coşkulu bir dille söylenir. Bu yapı, hikâyelerin başlangıçta dinleyiciler önünde sözlü olarak icra edildiğini düşündürür.

Hikâyelerde Oğuz toplumunun değerleri belirgin biçimde görülür. Kahramanlık, misafirperverlik, sözünde durmak, aileye ve boya bağlılık önemli erdemler olarak öne çıkar. Kadınlar da hikâyelerde etkin roller üstlenir. At biner, ok atar, kılıç kuşanır ve zor anlarda eşlerinin yanında savaşırlar. Bu durum, eski Türk toplumunda kadının konumuna ilişkin değerli ipuçları sunar.

Hikâyelerden bazıları, başka kültürlerin anlatılarıyla şaşırtıcı benzerlikler gösterir. Tek gözlü dev Tepegöz'ün hikâyesi, Homeros'un destanında anlatılan tek gözlü dev Kiklop'un hikâyesini hatırlatır. Her iki hikâyede de dev insanları yer, kahraman ise devi kör ederek ondan kurtulur. Bu benzerlik, hikâyelerin farklı kültürler arasında dolaştığını ya da ortak bir anlatı kaynağından beslendiğini düşündürür.

Deli Dumrul'un hikâyesi ise insan ile ölüm arasındaki ilişkiyi ele alır. Kendini çok güçlü sanan ve ölüm meleğine meydan okuyan Dumrul, sonunda ölümün karşısında aczini kabul eder. Hikâye, kendi yerine canını verecek birini aramasını ve bu arayışta karşılaştığı insanların tepkilerini anlatarak sevginin ve fedakârlığın değerini sorgular.

Dede Korkut hikâyeleri, yüzyıllar boyunca Türk dünyasının farklı bölgelerinde anlatılmaya devam etti. Bugün bu hikâyeler, tiyatro oyunlarına, filmlere ve çizgi romanlara uyarlanıyor. Dede Korkut mirası, UNESCO tarafından da korunması gereken somut olmayan kültürel miras olarak tanınmıştır. Kopuzun sesi susmuş olabilir; ama Oğuzların hikâyeleri yaşamaya devam ediyor.