Yaklaşık altı yüzyıl boyunca Osmanlı sarayında, medreselerde ve aydın çevrelerde yazılan Divan şiiri, Türk edebiyatının en zengin ve en karmaşık geleneklerinden biridir. Bu şiir geleneği, adını şairlerin şiirlerini topladıkları "divan" adı verilen eserlerden alır. Divan şiirini anlamak, bugünün okuru için kolay değildir. Arapça ve Farsça sözcüklerle yüklü dili, karmaşık imgeleri ve katı kuralları, onu modern şiirden oldukça farklı kılar.

Divan şiirinin temel ölçüsü "aruz"dur. Arap edebiyatından gelen ve Fars edebiyatı aracılığıyla Türk şiirine geçen bu ölçü, hecelerin uzunluğuna ve kısalığına dayanır. Şairler, dizelerini belirli kalıplara uygun olarak uzun ve kısa hecelerin düzenli bir dizilişiyle kurmak zorundaydı. Türkçede ünlülerin uzunluğu Arapça ve Farsçadaki kadar belirgin olmadığından, aruzu Türkçeye uygulamak büyük bir ustalık gerektiriyordu. Bazı eleştirmenler, aruzun Türkçenin doğal yapısını zorladığını öne sürmüştür.

Divan şiirinin bir başka önemli özelliği, "mazmun" adı verilen kalıplaşmış imgelerdir. Bu şiirde gül ile bülbül, mum ile pervane, sevgilinin kaşı ile yay, kirpikleri ile ok gibi imgeler sürekli olarak kullanılır. Örneğin bülbül, sevgiliye, yani güle âşık olan şairi temsil eder. Pervane, yani mumun etrafında dönen kelebek, sevgilinin ateşinde yanmayı göze alan âşığın simgesidir. Bu imgeler, şairler ve okurlar arasında ortak bir dil oluşturuyordu.

Bu kalıplaşmış imgeler, ilk bakışta yaratıcılığı sınırlıyor gibi görünebilir. Ancak Divan şairleri için ustalık, yeni imgeler icat etmekten çok, bilinen imgeleri yeni ve şaşırtıcı biçimlerde birleştirmekte yatıyordu. Okur, mazmunları bildiği için, şairin bu tanıdık öğelerle yaptığı ince oyunları, ince anlam kaymalarını ve beklenmedik bağlantıları fark edebiliyor ve bundan büyük bir zevk alıyordu. Bu durum, belirli bir müzik kalıbında doğaçlama yapan bir müzisyenin ustalığına benzetilebilir.

Divan şiirinin en yaygın türlerinden biri gazeldir. Gazel, genellikle aşk, şarap, güzellik ve hayatın geçiciliği gibi konuları işleyen, beş ile on beş beyit arasında değişen kısa bir şiirdir. Divan şiirinde temel anlam birimi beyit, yani iki dizedir. Her beyit genellikle kendi içinde anlamca bütündür. Bu nedenle bir gazelin beyitleri arasında sıkı bir konu bağı bulunmayabilir. Tanzimat dönemi aydınları, bu durumu "parça güzelliği" olarak adlandırarak eleştirmiş ve şiirde bütünlük aranması gerektiğini savunmuştur.

Divan şiirinin büyük ustaları arasında on altıncı yüzyılda yaşayan Fuzuli ve Baki, on sekizinci yüzyılın başında İstanbul'un neşeli hayatını şiirlerine taşıyan Nedim ve aynı yüzyılın sonunda "Hüsn ü Aşk" adlı mesnevisiyle tanınan Şeyh Galib yer alır. Her biri, aynı gelenek içinde kendine özgü bir ses bulmayı başarmıştır. Nedim'in şiirlerinde yerli bir hava, gündelik hayatın renkleri ve İstanbul'un mekânları belirgin biçimde hissedilir.

On dokuzuncu yüzyılda Batı edebiyatıyla tanışan Tanzimat aydınları, Divan şiirini ağır biçimde eleştirdi. Onlara göre bu şiir, halktan kopuk, anlaşılmaz ve gerçek hayattan uzaktı. Ancak yirminci yüzyılda pek çok şair ve eleştirmen, Divan şiirinin estetik değerini yeniden keşfetti. Ahmet Hamdi Tanpınar ve Yahya Kemal gibi isimler, bu geleneğin musikisinin ve inceliklerinin modern Türk şiirine ilham verebileceğini gösterdi.

Divan şiiri, kurallar ile yaratıcılık arasındaki ilişkiye dair önemli bir soru sorar: Sınırlar, sanatı kısıtlar mı, yoksa onu daha incelikli hâle mi getirir? Bu geleneğin büyük ustaları, en sıkı kalıplar içinde bile özgün bir ses bulmanın mümkün olduğunu göstermiştir.