Osmanlı sarayında, sultanın hayatını, savaşlarını, şenliklerini ve ziyaret edilen kentleri anlatan değerli el yazması kitaplar hazırlanırdı. Bu kitapların sayfalarını, küçük ama son derece ayrıntılı resimler süslerdi. Kitap resmi anlamına gelen bu sanata, Batı dillerinden gelen bir sözcükle "minyatür", Osmanlı döneminde ise "nakış" ya da "tasvir" adı verilirdi. Minyatür sanatçıları, sarayda kurulan ve "nakkaşhane" adı verilen atölyelerde çalışırdı.

Osmanlı minyatürünün en belirgin özelliklerinden biri, gerçekliği Batı resminden çok farklı bir biçimde yansıtmasıdır. Minyatürlerde ışık ve gölge kullanılmaz. Renkler düz ve canlıdır. Nesneler, tek bir bakış açısından değil, birden fazla açıdan aynı anda gösterilebilir. Bir sarayın hem dış cephesi hem de iç avlusu, hatta odalarının içi aynı resimde yer alabilir. Figürlerin büyüklüğü de onların izleyiciye olan uzaklığına göre değil, olaydaki önemlerine göre belirlenir.

Bu özellikler, minyatür sanatçılarının yeteneksizliğinden değil, farklı bir sanat anlayışından kaynaklanır. Minyatürün amacı, bir anı tek bir gözün gördüğü biçimiyle kaydetmek değil, bir olayın, bir yerin ya da bir hikâyenin bütününü izleyiciye aktarmaktır. Minyatür, okuru bir metin gibi "okunmaya" davet eder. İzleyici, resmin farklı bölümlerinde gezinerek hikâyenin farklı anlarını ve ayrıntılarını keşfeder.

Osmanlı minyatürünün en özgün isimlerinden biri, on altıncı yüzyılda yaşamış olan Matrakçı Nasuh'tur. Matrakçı Nasuh, aynı zamanda bir matematikçi, tarihçi ve usta bir silahşordu. Kanuni Sultan Süleyman'ın Irak seferine katılan Matrakçı Nasuh, ordunun geçtiği kentleri ve konaklama yerlerini resmetti. Onun minyatürlerinin dikkat çekici yanı, neredeyse hiç insan figürü içermemesidir. Bunun yerine kentlerin yapılarını, surlarını, camilerini, köprülerini, bahçelerini ve sokaklarını kuşbakışı bir görünümle, son derece ayrıntılı biçimde gösterir. Bu eserler, hem sanat eseri hem de dönemin kentleri hakkında değerli tarihî belgeler olarak kabul edilir.

On altıncı yüzyılın ikinci yarısında yaşamış olan Nakkaş Osman ise padişahların hayatlarını ve seferlerini anlatan kitaplardaki minyatürleriyle tanınır. Onun eserlerinde kalabalık sahneler, ordular, saray törenleri ve savaşlar, düzenli ve dengeli kompozisyonlar içinde anlatılır. On sekizinci yüzyılda ise Levni, minyatür sanatına yeni bir canlılık getirdi. Levni'nin, bir sünnet düğününün şenliklerini anlatan kitaptaki minyatürleri, İstanbul halkının eğlencelerini, esnaf geçitlerini ve gösterileri renkli ve hareketli bir dille yansıtır. Levni'nin figürleri, daha önceki minyatürlere göre daha doğal ve zarif hareketlere sahiptir.

On dokuzuncu yüzyılda Batı tarzı resmin Osmanlı'da yaygınlaşmasıyla birlikte minyatür sanatı geri planda kaldı. Yağlı boya ve perspektif, yeni kuşak ressamların tercih ettiği yöntemler oldu. Ancak yirminci yüzyılda minyatür, hem geleneksel sanatların korunması çabalarıyla hem de çağdaş sanatçıların yorumlarıyla yeniden ilgi gördü. Minyatür sanatının farklı görme biçimi, edebiyatta da önemli eserlere ilham kaynağı oldu.

Osmanlı minyatürleri, bize yalnızca geçmiş yüzyılların olaylarını ve mekânlarını göstermekle kalmaz; aynı zamanda dünyaya farklı bir gözle bakmanın mümkün olduğunu hatırlatır. Gerçekliği resmetmenin tek bir doğru yolu yoktur. Her kültür, kendi değerlerine ve amaçlarına uygun bir görme biçimi geliştirir.