1961'de Kudüs'te dünyanın dikkatini çeken bir dava görüldü. Sanık, İkinci Dünya Savaşı sırasında milyonlarca Yahudinin toplama ve imha kamplarına sevk edilmesinin organizasyonunda önemli rol oynamış olan Adolf Eichmann'dı. Alman asıllı filozof Hannah Arendt, davayı bir Amerikan dergisi adına izledi. Yazdığı raporlar daha sonra kitap olarak yayımlandı ve kitabın alt başlığında kullandığı bir ifade, düşünce tarihinin en çok tartışılan kavramlarından biri hâline geldi: kötülüğün sıradanlığı.

Arendt, mahkemeye korkunç suçlar işlemiş bir canavarla karşılaşmayı bekleyerek gitmişti. Ancak karşısında bulduğu kişi, onun gözünde, sıradan ve hatta biraz silik bir bürokrattı. Eichmann, kendini emirleri yerine getiren titiz bir memur olarak tanımlıyor, kariyerinde yükselmek için çalıştığını anlatıyor, konuşmalarında sürekli olarak resmî kalıplara ve klişelere başvuruyordu. Arendt'i asıl şaşırtan, bu kişinin derin bir nefret ya da şeytani bir kötülük duygusuyla değil, düşünme yeteneğinin şaşırtıcı yokluğuyla hareket ediyor gibi görünmesiydi.

Arendt'e göre Eichmann aptal değildi; ama yaptıklarının ne anlama geldiğini, başkalarının yerine kendini koyarak düşünmeyi beceremiyordu. Bürokratik bir dil, onu yaptığı işin gerçekliğinden koruyan bir kalkan işlevi görüyordu. Arendt, bu durumu "düşüncesizlik" olarak tanımlar. Burada kastedilen dikkatsizlik değil, insanın kendi eylemleri üzerine eleştirel bir biçimde düşünme etkinliğinden tamamen uzaklaşmasıdır.

Bu gözlemden çıkan sonuç ürkütücüdür. Büyük kötülükler, her zaman büyük kötülük niyeti taşıyan insanlar tarafından işlenmeyebilir. Kendi eylemlerini sorgulamayan, sistemin bir parçası olarak yalnızca kendisine verilen görevi yerine getiren sıradan insanlar da, korkunç sonuçlara yol açan süreçlerin parçası olabilir. Arendt'e göre kötülük, derin ve köklü değil, yüzeysel olabilir; bir mantar gibi yüzeyde yayılabilir.

Arendt'in kitabı yayımlandığında büyük tepkilere yol açtı. Bazı eleştirmenler, "sıradanlık" ifadesinin işlenen suçların korkunçluğunu hafiflettiğini düşündü. Oysa Arendt, Eichmann'ın suçsuz olduğunu ya da cezayı hak etmediğini asla söylememişti; tam tersine, onun idam edilmesini doğru bulmuştu. Onun vurgulamak istediği, kötülüğün kaynağının sanıldığından daha sıradan olabileceğiydi.

Sonraki yıllarda ortaya çıkan belgeler, Eichmann'ın mahkemede sergilediği silik memur görüntüsünün kısmen bilinçli bir savunma stratejisi olduğunu ve aslında ideolojik olarak da güçlü bir bağlılık taşıdığını gösterdi. Bu nedenle bazı tarihçiler, Arendt'in Eichmann'ı yanlış değerlendirdiğini düşünür. Ancak bu tartışma, kavramın kendisinin değerini ortadan kaldırmaz. Kötülüğün sıradanlığı, belirli bir kişinin doğru tasvirinden çok, modern toplumlarda sorumluluğun nasıl dağılıp kaybolabileceğine dair genel bir uyarı olarak okunabilir.

Arendt'in düşüncesi, bugün de güncelliğini korur. Büyük kurumlarda, "ben yalnızca görevimi yaptım" diyerek sorumluluktan kaçmak hâlâ mümkündür. Arendt'e göre buna karşı en güçlü panzehir, düşünmektir: Kendi eylemlerimiz üzerine durup düşünmek, başkalarının bakış açısından bakabilmek ve kendi vicdanımızla diyalog içinde kalmak.