28 Haziran 1914'te Saraybosna'da Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand ve eşi, genç bir Bosnalı Sırp milliyetçi tarafından öldürüldü. Bu suikast, birkaç hafta içinde Avrupa'nın büyük güçlerini birbirine karşı savaşa sürükleyen bir zincirleme tepkiyi başlattı. Dört yıl sürecek ve milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine yol açacak savaşın nasıl başladığı, tarihçilerin bugün hâlâ tartıştığı sorular arasındadır.

Tek bir suikastın böylesine büyük bir felakete dönüşmesi, ancak dönemin koşullarıyla açıklanabilir. Avrupa, birbirine karşı kurulmuş ittifaklarla bölünmüştü. Bir yanda Almanya ve Avusturya-Macaristan, öbür yanda Fransa, Rusya ve İngiltere vardı. Bu ittifaklar, iki ülke arasındaki bir anlaşmazlığın kısa sürede bütün kıtayı içine çekebileceği bir ortam yaratmıştı.

Ülkeler arasındaki silahlanma yarışı da gerilimi artırıyordu. Özellikle Almanya ile İngiltere arasındaki donanma rekabeti, iki ülkenin birbirine duyduğu güvensizliği derinleştirmişti. Milliyetçilik ise hem büyük devletlerin halklarını savaşa hazırlıyor hem de çok uluslu imparatorluklar içinde bağımsızlık isteyen toplulukları harekete geçiriyordu. Balkanlar, bu nedenle "Avrupa'nın barut fıçısı" olarak anılıyordu.

Askerî planlar da krizin büyümesinde rol oynadı. Ülkelerin seferberlik planları, demiryolu tarifeleri kadar ayrıntılı hazırlanmıştı ve bir kez başlatıldıktan sonra durdurulması son derece zordu. Almanya'nın planı, iki cephede birden savaşmamak için önce hızla Fransa'yı yenmeyi öngörüyordu. Bu da Rusya'nın seferberlik ilanının, Almanya'yı neredeyse otomatik olarak batıya saldırmaya yöneltmesi anlamına geliyordu.

Savaşın sorumluluğu meselesi, uzun süre tek bir ülkeye yüklendi. Savaş sonrasında imzalanan antlaşmalar, suçun büyük ölçüde Almanya ve müttefiklerine ait olduğunu ilan etti. Ancak sonraki dönemlerde tarihçilerin önemli bir bölümü, liderlerin çoğunun olayların nereye varacağını tam olarak kestiremeden adım attığını vurguladı. Bazı tarihçiler, Avrupalı devlet adamlarını felakete doğru yürüyen uyurgezerlere benzetir.

Savaş, insanlığın daha önce görmediği bir yıkım ölçeğine ulaştı. Batı Cephesi'nde kilometrelerce uzanan siperlerde askerler aylarca karşı karşıya bekledi; birkaç yüz metrelik ilerleme için on binlerce insan hayatını kaybetti. Makineli tüfekler, ağır toplar, zehirli gazlar ve uçaklar, savaşın doğasını kökten değiştirdi. Cephe gerisindeki halk da savaşın içine çekildi; fabrikalar savaş üretimine yöneldi, kadınlar daha önce erkeklerin yaptığı işleri üstlendi.

Osmanlı Devleti, 1914 sonbaharında Almanya'nın yanında savaşa girdi. Bu karar, devletin hem Kafkasya'da hem Çanakkale'de hem de Orta Doğu'da aynı anda savaşmasına yol açtı. Savaşın sonunda Almanya, Avusturya-Macaristan, Rusya ve Osmanlı imparatorlukları dağıldı. Avrupa ve Orta Doğu'nun haritası yeniden çizildi.

Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıcı, karmaşık sistemlerde küçük bir kıvılcımın nasıl büyük bir yangına dönüşebileceğini gösterir. Bu yangını tek bir kişi ya da tek bir karar başlatmadı; yıllar boyunca biriken gerilimler, karşılıklı güvensizlik ve esnekliğini yitirmiş planlar, bir suikastın etkisini katladı.