Türk edebiyatında uzun süre köy ve köylü, ya hiç yer almadı ya da şehirli yazarların uzaktan, çoğu zaman romantik ya da tepeden bakan gözleriyle anlatıldı. Köy hayatı, ya huzurlu ve saf bir doğa yaşamı olarak idealleştirildi ya da cehaletin ve geri kalmışlığın simgesi olarak sunuldu. Yirminci yüzyılın ortalarında ise köyde doğup büyüyen, köylünün hayatını içeriden bilen yazarlar ortaya çıktı. Bu yazarlar, Türk edebiyatında "köy romanı" adı verilen güçlü bir geleneğin oluşmasını sağladı.

Köyü konu alan ilk eserler aslında daha eskiye uzanır. On dokuzuncu yüzyılın sonunda yazılan bir roman, köy hayatını gerçekçi bir biçimde anlatmaya çalışan ilk örnekler arasında sayılır. Cumhuriyet'in ilk yıllarında Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun "Yaban" adlı romanı ise Kurtuluş Savaşı yıllarında bir Anadolu köyüne düşen İstanbullu bir aydının gözünden, aydın ile köylü arasındaki derin uçurumu çarpıcı biçimde gözler önüne serdi. Romanın kahramanı, köylülerle iletişim kuramaz ve onlar tarafından bir "yaban", yani yabancı olarak görülür.

Köy romanının asıl yükselişi, 1950'lerde başladı. Bu yükselişte, 1940'ta kurulan Köy Enstitüleri'nin önemli bir payı vardı. Köy çocuklarını öğretmen olarak yetiştirip yeniden köylere göndermeyi amaçlayan bu okullar, köyde doğmuş, köylünün dilini ve sorunlarını iyi bilen bir yazar kuşağının yetişmesine katkıda bulundu. Bu kuşağın ilk ve en ses getiren eserlerinden biri, genç bir köy öğretmeninin gözlemlerini anlattığı ve 1950'de yayımlanan "Bizim Köy" adlı kitaptı. Kitap, köy hayatının yoksulluğunu, sağlık ve eğitim sorunlarını yalın ve sarsıcı bir dille anlattığı için büyük yankı uyandırdı.

Köy romanlarının ortak temaları arasında toprak meselesi, ağa ile köylü arasındaki eşitsiz ilişki, yoksulluk, doğal koşulların zorluğu, eğitimsizlik ve kente göç yer alır. Bu romanlarda köylü, artık uzaktan seyredilen bir figür değil, kendi sorunları, umutları ve direnişiyle hikâyenin merkezinde yer alan bir karakterdir.

Bu geleneğin en tanınmış yazarlarından biri, Yaşar Kemal'dir. 1955'te yayımlanan "İnce Memed" adlı romanı, Çukurova'da ağanın zulmüne karşı dağa çıkan genç bir köylünün hikâyesini anlatır. Roman, yalnızca bir eşkıya hikâyesi değil, aynı zamanda adaletsizliğe karşı bir başkaldırı destanı ve Çukurova'nın doğasına, insanlarına ve efsanelerine yazılmış bir övgüdür. Yaşar Kemal'in eserleri pek çok dile çevrilerek Türk edebiyatının dünyada tanınmasına büyük katkı sağladı.

Köy romanı, zaman zaman eleştirilere de konu oldu. Bazı eleştirmenler, bu romanların belirli kalıpları tekrarladığını, karakterlerin iyi köylüler ve kötü ağalar biçiminde fazla şematik çizildiğini ve edebî nitelikten çok toplumsal mesaja önem verildiğini öne sürdü. Ancak bu türün en başarılı örnekleri, şematik yapının ötesine geçerek insanın evrensel deneyimlerini derinlikli bir biçimde yansıtmayı başardı.

1970'lerden itibaren Türkiye'nin hızla kentleşmesiyle birlikte edebiyatın odağı da değişti. Köyden kente göç eden insanların kentin kenar mahallelerinde yaşadığı zorluklar, yeni romanların konusu oldu. Ancak köy romanı, Türk edebiyatının Anadolu'yu ve onun insanlarını keşfetmesinde önemli bir dönem olarak edebiyat tarihindeki yerini korumaktadır.