1937'de Hollanda'da sanat dünyasını heyecanlandıran bir keşif duyuruldu. On yedinci yüzyılın büyük ressamlarından Johannes Vermeer'e ait olduğu düşünülen ve o güne kadar bilinmeyen bir tablo ortaya çıkmıştı. Dönemin en saygın Vermeer uzmanlarından biri, tabloyu inceledikten sonra onu ustanın en büyük eserlerinden biri olarak ilan etti. Tablo, Rotterdam'daki bir müze tarafından büyük bir bedelle satın alındı ve müzenin en değerli parçalarından biri olarak sergilendi.

Ancak bu tablo, Vermeer'in değil, Han van Meegeren adlı çağdaş bir Hollandalı ressamın eseriydi. Van Meegeren, kendi eserleri eleştirmenlerden yeterli ilgiyi görmeyen, hayal kırıklığına uğramış bir ressamdı. Uzmanlardan intikam almak ve yeteneğini kanıtlamak isteyen van Meegeren, yıllarca Vermeer'in tekniğini, malzemelerini ve üslubunu inceledi. Sonra Vermeer'in eserleri arasında bir boşluk olduğunu fark etti. Uzmanlar, Vermeer'in gençlik döneminde dinî konulu resimler yapmış olabileceğini, ancak bu resimlerin kaybolduğunu düşünüyordu. Van Meegeren, tam da bu beklentiye uygun bir tablo yarattı.

Van Meegeren'in sahteciliği, son derece ustaca bir tekniğe dayanıyordu. On yedinci yüzyıldan kalma eski tuvaller satın alıyor, üzerlerindeki boyayı kazıyarak yeniden kullanıyordu. Vermeer'in kullandığı pigmentlere benzer boyalar hazırlıyordu. Yağlı boyanın yüzyıllar içinde sertleşmesini taklit etmek için boyasına sentetik bir reçine karıştırıyor ve tabloyu fırında ısıtıyordu. Ardından tablonun yüzeyinde eski resimlerde görülen ince çatlakları oluşturmak için tuvali bir silindirin üzerinde yuvarlıyordu.

Ancak van Meegeren'in başarısının asıl nedeni, belki de teknik ustalığından çok, uzmanların beklentilerini akıllıca kullanmasıydı. Uzmanlar, Vermeer'in kayıp dinî resimlerinin var olduğuna inanmak istiyordu. Van Meegeren'in tablosu, bu inancı doğruluyor gibi görünüyordu. Bugünün gözüyle bakıldığında, van Meegeren'in sahte Vermeer'leri, gerçek Vermeer tablolarına pek benzemez. Figürlerin yüzleri, Vermeer'in zarif üslubundan çok, kendi döneminin estetiğini yansıtır. Ancak dönemin uzmanları, görmek istediklerini gördü.

Van Meegeren, sonraki yıllarda başka sahte Vermeer'ler de üretti ve büyük bir servet kazandı. Sahte tablolarından biri, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'nın önde gelen isimlerinden birinin eline geçti. Savaştan sonra bu tablo bulunduğunda, van Meegeren, ulusal bir hazineyi düşmana satmakla suçlanarak tutuklandı. Bu suçun cezası çok ağırdı. Van Meegeren, kendini kurtarmak için şaşırtıcı bir itirafta bulundu: Tabloyu kendisi yapmıştı ve aslında hiçbir zaman gerçek bir Vermeer satmamıştı.

İlk başta kimse ona inanmadı. Bunun üzerine van Meegeren, tanıkların önünde yeni bir "Vermeer" boyamayı teklif etti ve bunu yaptı. Böylece vatana ihanet suçundan kurtuldu; ancak sahtecilik suçundan mahkûm edildi. Hollanda halkının bir kısmı, Nazileri kandıran bu adamı bir halk kahramanı olarak görmeye başladı.

Van Meegeren'in hikâyesi, sanat dünyasında önemli dersler bıraktı. Bu olaydan sonra, eserlerin gerçekliğini belirlemek için bilimsel yöntemlerin kullanımı arttı. Bugün röntgen görüntüleme, pigment analizi ve boya katmanlarındaki kimyasal izlerin incelenmesi gibi yöntemler, bir eserin yaşını ve kökenini belirlemede önemli rol oynar. Ancak hikâyenin asıl dersi, belki de insan doğasıyla ilgilidir. Uzmanlar bile, görmeyi umdukları şeyi gördüklerinde yanılabilir.