Antik Yunan edebiyatının en büyük eserleri sayılan İlyada ve Odysseia, binlerce dizeden oluşan uzun destanlardır. Bu destanlar geleneksel olarak Homeros adlı kör bir ozana atfedilir. Ancak yüzyıllar boyunca bilginler, önemli bir soru üzerinde tartıştı: Bu kadar uzun ve karmaşık eserler, yazının yaygın olmadığı bir dönemde nasıl oluşturulmuş ve korunmuş olabilir? Homeros gerçekten var mıydı, yoksa bu destanlar kuşaklar boyunca birçok ozanın katkısıyla mı şekillendi?

1930'larda Amerikalı bir klasik filoloji uzmanı olan Milman Parry, bu soruya yanıt bulmak için alışılmadık bir yol izledi. Parry, Yugoslavya'nın dağlık bölgelerine giderek, hâlâ uzun destanları ezbere söyleyen halk ozanlarını inceledi. Bu ozanlar, okuma yazma bilmemelerine rağmen, saatlerce süren ve binlerce dizeden oluşan destanları sazlarıyla icra edebiliyordu. Parry ve öğrencisi Albert Lord, bu ozanların performanslarını kaydetti ve nasıl çalıştıklarını ayrıntılı biçimde inceledi.

Araştırmacılar, şaşırtıcı bir keşifte bulundu. Ozanlar, destanlarını kelimesi kelimesine ezberlemiyordu. Aynı destanı her söyleyişlerinde küçük ya da büyük değişiklikler yapıyorlardı. Ancak bu değişikliklere rağmen hikâyenin ana çizgisi korunuyordu. Ozanlar, destanı her seferinde yeniden, icra sırasında kuruyordu. Bunu mümkün kılan şey ise yüzyıllar boyunca biriken ve kuşaktan kuşağa aktarılan hazır kalıplardan oluşan bir dağarcıktı.

Bu kalıpların en belirgin örneği, Homeros'un destanlarında da sıkça görülen "formül"lerdir. Homeros'ta Akhilleus çoğu zaman "ayağı çabuk Akhilleus", şafak ise "pembe parmaklı Şafak" olarak anılır. Bu tekrarlanan sıfatlar, ilk bakışta sanatsal birer süsleme gibi görünür. Ancak Parry, bunların asıl işlevinin ozanın işini kolaylaştırmak olduğunu gösterdi. Bu formüller, destanın ölçüsüne tam olarak uyacak biçimde hazırlanmış hazır parçalardı. Ozan, dizenin belirli bir yerinde belirli bir uzunlukta bir ifadeye ihtiyaç duyduğunda, dağarcığındaki uygun formülü kullanabiliyordu.

Formüllerin yanı sıra ozanların dağarcığında tekrarlanan sahneler de vardı. Bir kahramanın silahlarını kuşanması, bir şölen, bir yolculuk ya da bir savaş sahnesi, belirli bir düzen içinde anlatılırdı. Ozan, bu hazır sahneleri farklı hikâyelerde kullanarak destanını kurabiliyordu. Bu durum, bir ustanın hazır kalıpları kullanarak her seferinde farklı bir yapı inşa etmesine benzetilebilir.

Parry ve Lord'un çalışmaları, Homeros destanlarının uzun bir sözlü geleneğin ürünü olduğu düşüncesini güçlendirdi. Bu yaklaşıma göre İlyada ve Odysseia, tek bir yazarın masa başında yazdığı eserler değil, kuşaklar boyunca ozanların icra ettiği ve sonunda bir noktada yazıya geçirilen destanlardı. Homeros adı, belki de bu geleneğin en büyük ustasını ya da bütün bir geleneği temsil ediyordu.

Bu bulgular, dünyanın farklı yerlerindeki sözlü edebiyat geleneklerinin anlaşılmasında da önemli bir rol oynadı. Türk âşıklarının doğaçlama atışmaları, Kırgızların binlerce dizeden oluşan Manas Destanı'nı ezbere söyleyen ozanları ve Dede Korkut hikâyelerindeki tekrarlanan kalıplar, benzer bir sözlü yaratım sürecinin izlerini taşır.

Sözlü gelenek, yazının icadından önce insanlığın bilgisini, tarihini ve sanatını kuşaktan kuşağa aktaran temel araçtı. Parry'nin çalışması, okuma yazma bilmeyen ozanların hafızasının ve yaratıcılığının ne kadar güçlü olabileceğini göstermiş ve edebiyatın yalnızca yazılı metinlerden ibaret olmadığını hatırlatmıştır.