Yüz yıl önce Anadolu'nun bir köyünde yaşayan bir aileyi düşünelim. Aynı çatı altında büyükanne ve büyükbaba, onların evli oğulları ve gelinleri, torunlar, hatta bazen evlenmemiş amcalar ve halalar birlikte yaşar. Tarlada birlikte çalışılır, sofraya birlikte oturulur, çocuklar büyüklerin gözetiminde büyür. Bugün ise büyük kentlerdeki bir apartman dairesinde çoğu zaman yalnızca anne, baba ve bir ya da iki çocuk yaşar. Sosyologlar, bu değişimi "geniş aileden çekirdek aileye geçiş" olarak tanımlar.

Bu dönüşümün temel nedenlerinden biri, sanayileşme ve kentleşmedir. Tarım toplumlarında aile, aynı zamanda bir üretim birimiydi. Toprağın işlenmesi için çok sayıda insanın emeğine ihtiyaç vardı ve aile üyeleri ortak bir ekonomik amaç etrafında bir araya geliyordu. Sanayileşmeyle birlikte üretim, evden fabrikalara ve ofislere taşındı. İnsanlar ücretli işler için kentlere göç etmeye başladı. Kentlerdeki küçük konutlar ve bireysel ücretler, geniş ailelerin bir arada yaşamasını zorlaştırdı.

Amerikalı sosyolog Talcott Parsons, yirminci yüzyılın ortalarında çekirdek ailenin modern sanayi toplumuna en uygun aile biçimi olduğunu savundu. Ona göre küçük ve hareketli bir aile yapısı, iş bulmak için farklı kentlere taşınabilmeyi kolaylaştırıyordu. Ayrıca eğitim, sağlık ve yaşlı bakımı gibi işlevlerin önemli bir kısmı okullar, hastaneler ve devlet kurumları tarafından üstlenildiği için ailenin işlevleri de daralmıştı. Parsons'a göre modern aile, özellikle çocukların toplumsallaşması ve yetişkinlerin duygusal destek ihtiyacının karşılanması üzerinde yoğunlaşıyordu.

Ancak sonraki araştırmalar, bu tablonun fazlasıyla basitleştirilmiş olduğunu gösterdi. Tarihçiler, Batı Avrupa'nın bazı bölgelerinde çekirdek ailenin sanayileşmeden çok önce de yaygın olduğunu ortaya koydu. Sosyologlar ise kentlerde çekirdek aileler hâlinde yaşayan insanların, akrabalarıyla güçlü bağlarını sürdürdüğünü gözlemledi. Aynı evde yaşamasalar da aile üyeleri birbirini sık sık ziyaret ediyor, ekonomik ve duygusal destek sağlıyor, önemli kararlarda birbirlerine danışıyordu. Bazı sosyologlar bu yapıyı "değiştirilmiş geniş aile" olarak adlandırdı.

Bu durum, Türkiye için de büyük ölçüde geçerlidir. Kentlerde yaşayan pek çok ailede büyükanne ve büyükbabalar, torunların bakımında önemli bir rol üstlenir. Çalışan ebeveynlerin çocuklarına bakan büyükanneler, düğünlerde ve cenazelerde bir araya gelen geniş akraba toplulukları ve bayramlarda yapılan ziyaretler, aile bağlarının biçim değiştirse de güçlü olmayı sürdürdüğünü gösterir. Ailenin farklı kentlerde, hatta farklı ülkelerde yaşayan üyeleri, teknoloji sayesinde günlük olarak iletişim kurabilmektedir.

Son on yıllarda aile yapısında başka değişiklikler de yaşanmaktadır. Pek çok ülkede evlilik yaşı yükselmekte, doğurganlık oranları düşmekte ve tek kişilik hanelerin sayısı artmaktadır. Uzayan yaşam süresi, birkaç kuşağın aynı anda hayatta olduğu ama giderek daha az çocuğun doğduğu bir aile yapısını ortaya çıkarmaktadır. Bu durum, yaşlı bakımının nasıl sağlanacağı gibi yeni toplumsal soruları gündeme getirmektedir.

Aile, toplumların en eski ve en temel kurumlarından biridir; ancak hiçbir zaman değişmez bir yapıya sahip olmamıştır. Ekonomik koşullar, teknolojik gelişmeler, değerler ve yasalar değiştikçe aile de yeni biçimler kazanır. Aileyi anlamak, onun tek bir doğru biçimi olduğunu varsaymak yerine, farklı dönemlerde ve farklı toplumlarda insanların bir arada yaşamak için geliştirdiği çeşitli düzenlemeleri incelemeyi gerektirir.