On dokuzuncu yüzyılın Rus romancısı Fyodor Dostoyevski'nin eserleri, okurlarını çoğu zaman sarsıcı bir deneyimin içine çeker. "Suç ve Ceza", "Budala" ve "Karamazov Kardeşler" gibi romanlarında karakterler, Tanrı'nın varlığı, ahlakın temeli, özgürlük, suç ve vicdan gibi konularda tutkulu tartışmalara girer. Bu tartışmalar o kadar güçlü ve inandırıcıdır ki okur, yazarın gerçekte hangi görüşü savunduğunu kestirmekte zorlanır.

Rus edebiyat kuramcısı Mihail Bahtin, 1929'da yayımladığı bir çalışmada, Dostoyevski'nin romanlarının bu özelliğini açıklamak için önemli bir kavram geliştirdi: çok seslilik. Bahtin'e göre geleneksel romanların çoğunda, karakterlerin görüşleri sonunda yazarın görüşüne bağlanır. Yazar, karakterlerini kendi düşüncelerini dile getirmek ya da çürütmek için kullanır. Okur, sonunda hangi görüşün doğru olduğunu yazarın yönlendirmesiyle anlar.

Dostoyevski'nin romanlarında ise durum farklıdır. Bahtin'e göre Dostoyevski, karakterlerine bağımsız sesler verir. Her karakter, kendi bakış açısını tüm gücüyle savunur ve bu bakış açıları romanda eşit ağırlıkta yer alır. Yazarın sesi, karakterlerin seslerinin üzerinde bir otorite olarak durmaz; onlardan biri gibi tartışmaya katılır. Bahtin, bu yapıyı bir müzik eserindeki birbirinden bağımsız ama birlikte uyum oluşturan seslere benzeterek "çok seslilik" adını verdi.

Bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri, "Karamazov Kardeşler" romanındaki İvan Karamazov karakteridir. İvan, dünyadaki acıların, özellikle masum çocukların acısının varlığı karşısında Tanrı'nın adaletini sorgular. Onun argümanları o kadar güçlü ve etkileyicidir ki bazı okurlar, derin bir inanca sahip olduğu bilinen Dostoyevski'nin bu argümanlara verilecek yanıtı romanda yeterince güçlü kurup kuramadığını tartışmıştır. Dostoyevski, inandığı görüşlere karşı en güçlü itirazları da kendi karakterlerine söyletmekten çekinmemiştir.

"Suç ve Ceza"nın kahramanı Raskolnikov da benzer bir karmaşıklığa sahiptir. Yoksul bir öğrenci olan Raskolnikov, olağanüstü insanların toplumun ahlak kurallarının üzerinde olduğu ve büyük amaçlar için suç işleme hakkına sahip olduğu yönünde bir kuram geliştirir. Bu kuramı sınamak için bir cinayet işler. Ancak roman boyunca vicdanı onu rahat bırakmaz. Okur, Raskolnikov'un düşüncelerini içeriden izler ve onun kuramının çöküşüne tanık olur. Roman, soyut bir düşüncenin insan hayatında nasıl yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini gösterir.

Dostoyevski'nin karakterleri, çoğu zaman uç durumlar içinde bulunur: yoksulluk, hastalık, suç, umutsuzluk ya da derin bir manevi kriz. Bu uç durumlar, karakterlerin iç dünyalarındaki çatışmaları en yoğun biçimde ortaya çıkarır. Dostoyevski'nin kendi hayatı da bu tür deneyimlerle doluydu. Genç yaşta siyasi faaliyetleri nedeniyle ölüm cezasına çarptırılmış, idam edilmek üzereyken son anda cezası sürgüne çevrilmişti. Yıllarca Sibirya'da zorlu koşullar altında yaşamıştı.

Bahtin'in çok seslilik kavramı, yalnızca Dostoyevski'yi anlamak için değil, edebiyatın ve hatta toplumsal yaşamın doğasını düşünmek için de önemli bir araç hâline geldi. Bahtin'e göre hakikat, tek bir sesin tekelinde değil, farklı seslerin diyaloğunda ortaya çıkar. Bu düşünce, demokratik tartışma kültürünün ve farklı görüşlere saygının da temelinde yatar.

Dostoyevski'nin romanlarını okumak, hazır yanıtlar bulmak değil, zor soruların içinden geçmek demektir. Okur, farklı karakterlerin sesleri arasında kendi yanıtını aramaya davet edilir.