711 yılında Kuzey Afrika'dan Cebelitarık Boğazı'nı geçen Müslüman ordular, kısa süre içinde İber Yarımadası'nın büyük bölümünü ele geçirdi. Sonraki yüzyıllarda Endülüs adıyla anılan bu bölge, İslam dünyası ile Avrupa arasında hem çatışmaların hem de verimli etkileşimlerin yaşandığı bir sınır alanına dönüştü. Endülüs'ün en parlak kenti ise Kurtuba, yani bugünkü Córdoba'ydı.

Onuncu yüzyılda Endülüs Emevileri döneminde Kurtuba, Batı Avrupa'nın en kalabalık ve en zengin kentlerinden biri hâline geldi. Sokakları taş döşeli, geceleri aydınlatılan, çok sayıda hamamı ve çarşısı bulunan bir şehir olarak anlatılır. Kentin ünlü camisi, çift katlı ve iki renkli kemerleriyle bugün hâlâ mimarlık tarihinin başyapıtları arasında sayılır.

Kurtuba'nın asıl ününü sağlayan, bilgiye verilen değerdi. Halife II. Hakem'in kütüphanesinin, rivayete göre yüz binlerce cilt barındırdığı söylenir. Bu sayı abartılı olabilir; ancak Avrupa'nın en büyük manastır kütüphanelerinin birkaç yüz kitaba sahip olduğu bir dönemde, Kurtuba'nın bir kitap ve bilgi merkezi olduğu açıktır. Kâğıt üretimi, kitapların çoğaltılmasını kolaylaştırıyordu.

Endülüs'te tıp, astronomi, matematik, tarım ve felsefe alanlarında önemli çalışmalar yapıldı. Bu dönemin en etkili düşünürlerinden İbn Rüşd, Aristoteles'in eserleri üzerine yazdığı ayrıntılı şerhlerle tanındı. Avrupa'da "Averroes" adıyla anılan İbn Rüşd'ün yorumları, Latinceye çevrildikten sonra Avrupa üniversitelerinde yüzyıllar boyunca tartışıldı.

Endülüs'ün Avrupa düşüncesine etkisi, özellikle çeviri faaliyetleri aracılığıyla gerçekleşti. On ikinci yüzyılda Hristiyanların eline geçen Toledo kenti, Arapça bilimsel ve felsefi eserlerin Latinceye çevrildiği büyük bir merkeze dönüştü. Antik Yunan bilginlerinin Arapçaya çevrilmiş ve Müslüman bilginlerce geliştirilmiş eserleri, bu yolla Avrupa'ya ulaştı. Bu aktarım, Avrupa'da bilimin yeniden canlanmasına katkıda bulundu.

Endülüs toplumunda Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler belirli dönemlerde bir arada yaşadı. Bu durum bazen "birlikte yaşama" anlamına gelen bir terimle idealleştirilerek anlatılır. Tarihçilerin bir kısmı ise bu tablonun abartılmaması gerektiğini, dönemler arasında büyük farklılıklar bulunduğunu ve farklı topluluklar arasında hiyerarşilerin sürdüğünü vurgular. Barış dönemleri kadar gerilim ve çatışma dönemleri de yaşanmıştır.

Yüzyıllar içinde Hristiyan krallıkları güneye doğru ilerledi ve 1492'de Gırnata'nın düşmesiyle Endülüs'teki son Müslüman devlet de sona erdi. Aynı yıl İspanya'dan sürülen Yahudilerin önemli bir bölümü Osmanlı topraklarına yerleşti. Böylece Endülüs'ün birikiminin bir kısmı, Akdeniz'in öbür ucunda yeni bir yuva buldu.

Endülüs'ün mirası, kültürlerin birbirinden beslenebileceğini gösteren güçlü bir örnektir. Bir uygarlıkta korunan ve geliştirilen bilgi, başka bir uygarlığın yeniden doğuşuna katkı sağlayabilir. Bilgi, sınırları en kolay aşan şeydir.