Zengin petrol, doğal gaz ya da maden yataklarına sahip olmak, bir ülke için büyük bir şans gibi görünür. Bu kaynaklar, ülkeye büyük gelirler sağlayabilir ve kalkınmayı hızlandırabilir. Ancak ekonomistler, şaşırtıcı bir gözleme dikkat çekmiştir: Zengin doğal kaynaklara sahip pek çok ülke, kaynakları sınırlı olan ülkelere göre daha yavaş büyümüş, daha fazla siyasi istikrarsızlık yaşamış ve yoksulluğu azaltmakta daha az başarılı olmuştur. Bu olgu, "kaynak laneti" olarak adlandırılır.

Kaynak lanetini açıklamak için öne sürülen mekanizmalardan biri, "Hollanda hastalığı" olarak bilinir. Bu ad, 1960'larda Hollanda'da büyük doğal gaz yataklarının keşfedilmesinden sonra yaşanan gelişmelerden gelir. Doğal gaz ihracatı, ülkeye büyük miktarda döviz girişi sağladı ve Hollanda parasının değeri yükseldi. Paranın değer kazanması ise ülkenin diğer ihraç ürünlerini yabancı alıcılar için daha pahalı hâle getirdi. Sonuç olarak imalat sanayisi rekabet gücünü yitirdi ve geriledi.

Hollanda hastalığının uzun vadeli sonuçları ciddi olabilir. Doğal kaynak sektörü, genellikle çok fazla istihdam yaratmaz ve ekonominin diğer sektörleriyle zayıf bağlara sahiptir. İmalat sanayisi ise daha fazla iş olanağı sunar, yeni beceriler ve teknolojiler geliştirir ve uzun vadeli büyümenin temelini oluşturur. Kaynak zenginliği nedeniyle imalat sanayisi zayıflayan bir ülke, kaynaklar tükendiğinde ya da fiyatları düştüğünde, başka bir gelir kaynağından yoksun kalabilir.

Doğal kaynak fiyatlarının dalgalı yapısı da bir başka sorundur. Petrol ve maden fiyatları, dünya piyasalarında büyük dalgalanmalar gösterir. Fiyatlar yüksekken bol gelir elde eden hükümetler, harcamalarını hızla artırabilir. Fiyatlar düştüğünde ise bütçeler aniden açık verir, projeler yarım kalır ve ekonomik krizler yaşanabilir.

Bazı araştırmacılar, kaynak lanetinin asıl nedeninin siyasi ve kurumsal olduğunu savunur. Doğal kaynak gelirleri, genellikle devletin elinde toplanır. Bu gelirlere sahip olan hükümetler, vatandaşlarından vergi toplamaya daha az ihtiyaç duyar. Vergi ödemeyen vatandaşlar ise hükümetlerden hesap sorma konusunda daha az istekli olabilir. Ayrıca büyük kaynak gelirleri, yolsuzluğu, kayırmacılığı ve bu gelirlerin kontrolü için yaşanan iç çatışmaları teşvik edebilir.

Ancak kaynak laneti, kaçınılmaz bir kader değildir. Norveç, Botsvana ve Şili gibi ülkeler, doğal kaynaklarını görece başarılı biçimde yönetmiştir. Norveç, petrol gelirlerinin önemli bir kısmını, gelecek kuşaklar için yatırım yapan devasa bir varlık fonunda biriktirmiştir. Bu fon, petrol gelirlerinin ekonomiye kontrolsüz biçimde akmasını önlerken, petrol tükendiğinde de ülkenin refahını sürdürmesine yardımcı olmayı amaçlar. Botsvana ise elmas gelirlerini eğitim ve altyapı yatırımlarında kullanarak, bağımsızlığını kazandığında dünyanın en yoksul ülkelerinden biriyken, sonraki on yıllarda hızlı bir kalkınma süreci yaşamıştır.

Bu başarılı örneklerin ortak noktası, güçlü kurumlar, şeffaf yönetim ve uzun vadeli planlamadır. Kaynak laneti tartışması, bir ülkenin zenginliğinin yalnızca sahip olduğu kaynaklara değil, bu kaynakları nasıl yönettiğine de bağlı olduğunu gösterir.