Bir avukatın, sekreterinden daha hızlı yazı yazabildiğini düşünelim. Bu durumda avukat, bütün yazışmalarını kendisi mi yapmalıdır? İlk bakışta öyle görünebilir. Ancak avukatın bir saatte yazı yazarak yaratacağı değer, o saati müvekkilleriyle çalışarak yaratacağı değerden çok daha düşüktür. Bu nedenle avukatın, yazı işlerini daha yavaş olsa bile sekreterine bırakması ve kendi uzmanlık alanına odaklanması hem kendisi hem de sekreteri için daha yararlıdır. Bu basit örnek, ekonominin en önemli ve en az sezgisel fikirlerinden birini, karşılaştırmalı üstünlüğü açıklar.

Bu fikri on dokuzuncu yüzyılın başında İngiliz ekonomist David Ricardo sistemli biçimde ortaya koydu. Ricardo, ünlü örneğinde İngiltere ve Portekiz'i ele aldı ve bu iki ülkenin şarap ve kumaş ürettiğini varsaydı. Ricardo'nun örneğinde Portekiz, hem şarabı hem de kumaşı İngiltere'den daha az emekle üretebiliyordu. Yani Portekiz, her iki üründe de "mutlak üstünlüğe" sahipti. O hâlde Portekiz'in İngiltere ile ticaret yapmasının bir anlamı var mıydı?

Ricardo'nun yanıtı "evet" idi. Ricardo'ya göre önemli olan, bir ülkenin bir malı diğer ülkeden daha ucuza üretip üretmediği değil, o malı kendi diğer ürünlerine kıyasla ne kadar verimli üretebildiğiydi. Portekiz, şarap üretiminde İngiltere'ye göre çok daha büyük bir verimlilik avantajına sahipken, kumaş üretimindeki avantajı daha küçüktü. İngiltere ise her iki üründe de daha az verimli olsa da kumaş üretimindeki dezavantajı daha küçüktü. Bu durumda Portekiz'in şaraba, İngiltere'nin ise kumaşa yoğunlaşması ve iki ülkenin bu ürünleri birbirleriyle takas etmesi, her iki ülkenin de daha fazla ürüne sahip olmasını sağlıyordu.

Karşılaştırmalı üstünlük, fırsat maliyeti kavramıyla yakından ilişkilidir. Bir ülke, bir malı üretmenin fırsat maliyeti, yani o malı üretmek için vazgeçtiği diğer mallar, diğer ülkelere göre daha düşükse, o malda karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir. Bu ilkeye göre her ülke, en kötü olduğu alanlarda bile ticaretten kazançlı çıkabilecek bir uzmanlaşma alanı bulabilir.

Bu fikir, uluslararası ticaretin neden yararlı olabileceğini açıklayan temel argümanlardan biri olarak kabul edilir. Ancak gerçek dünya, Ricardo'nun basit modelinden çok daha karmaşıktır. Ricardo'nun modeli, işçilerin bir sektörden diğerine kolayca geçebileceğini varsayar. Oysa gerçekte, dış rekabet nedeniyle kapanan bir fabrikanın işçileri, başka bir sektörde kolayca iş bulamayabilir. Bu nedenle ticaret, bir ülkenin toplam refahını artırsa bile, bazı bölgeleri ve bazı işçi gruplarını olumsuz etkileyebilir.

Ayrıca bazı ekonomistler, bir ülkenin karşılaştırmalı üstünlüğünün sabit olmadığını, eğitim, teknoloji ve yatırımlar yoluyla değiştirilebileceğini vurgular. Geçmişte yalnızca hammadde ve tarım ürünleri ihraç eden bazı ülkeler, zamanla ileri teknoloji ürünlerinde güçlü birer üretici hâline gelmiştir.

Karşılaştırmalı üstünlük, iki yüzyılı aşkın bir süredir ekonomistlerin en sevdiği fikirlerden biri olmaya devam etmektedir. Bunun nedeni, belki de ilk bakışta yanlış görünen bir sonuca, yani herkesten daha kötü olan birinin bile değerli bir katkı yapabileceği sonucuna ulaşmasıdır.