Anadolu'nun bir köyünde hasat zamanı geldiğinde, bir ailenin tarlasındaki ekinler yalnızca o ailenin üyeleri tarafından toplanmazdı. Komşular, akrabalar ve köyün diğer aileleri bir araya gelir, birlikte çalışarak işi çok daha kısa sürede tamamlardı. Ertesi gün aynı kalabalık başka bir ailenin tarlasına geçerdi. Bir ev inşa edilecekse, bir düğün hazırlanacaksa ya da kışlık yiyecekler hazırlanacaksa da benzer bir dayanışma gösterilirdi. Bu geleneğin adı imeceydi.

İmece, bir topluluğun üyelerinin karşılıksız ya da karşılıklılık esasına dayanarak ortak bir iş için bir araya gelmesidir. Bu gelenekte çalışanlara genellikle para ödenmez. Bunun yerine işin sahibi, çalışanlara yemek ikram eder ve en önemlisi, kendisi de zamanı geldiğinde başkalarının işine yardım etmeyi üstlenir. Bu yönüyle imece, Marcel Mauss'un hediye ekonomisinde tanımladığı karşılıklılık ilkesinin somut bir örneğidir.

İmecenin temelinde, köy yaşamının koşulları yatar. Tarım toplumlarında bazı işler, belirli bir zaman diliminde tamamlanmak zorundadır. Hasat gecikirse ürünler bozulabilir, yağmur gelmeden önce damın onarılması gerekir. Tek bir ailenin işgücü bu işler için yetersiz kalabilir; makine ya da ücretli işçi kullanmak ise çoğu zaman mümkün değildir. İmece, bu sorunu topluluğun ortak emeğiyle çözen akılcı bir sistemdir.

Ancak imece yalnızca ekonomik bir zorunluluk değildi. Birlikte çalışmak, topluluk bağlarını güçlendiren toplumsal bir etkinlikti. İmece günlerinde türküler söylenir, şakalar yapılır, birlikte yemek yenirdi. Gençler birbirleriyle tanışır, yaşlılar deneyimlerini aktarırdı. İş, sosyal bir şenliğe dönüşürdü. İmeceye katılmamak ise ayıp sayılır ve kişinin topluluk içindeki konumunu zedeleyebilirdi.

Benzer gelenekler, dünyanın pek çok yerinde görülür. Farklı kültürlerde farklı adlarla anılsa da topluluk üyelerinin dönüşümlü olarak birbirlerinin işine yardım etmesi, tarım toplumlarının yaygın bir özelliğidir. Bu durum, karşılıklı yardımlaşmanın insanların sınırlı kaynaklarla hayatta kalmak için geliştirdiği evrensel bir strateji olduğunu düşündürür.

Yirminci yüzyılda tarımın makineleşmesi, kentleşme ve ücretli emeğin yaygınlaşması, imece geleneğini büyük ölçüde zayıflattı. Bir biçerdöver, onlarca insanın günlerce yapacağı işi birkaç saatte tamamlayabiliyordu. Köylerden kentlere göç eden insanlar, eski dayanışma ağlarından koptu. İşler artık topluluğun ortak emeğiyle değil, para karşılığında yaptırılmaya başlandı.

Yine de imece ruhu, farklı biçimlerde yaşamaya devam ediyor. Büyük doğal afetlerin ardından ülkenin dört bir yanından gönüllülerin yardıma koşması, yardım kampanyalarına katılan milyonlarca insan ve mahallelerde komşuların birbirine destek olması, bu ruhun modern yansımalarıdır. Dijital dünyada da benzer örnekler görülür. Gönüllülerin bir araya gelerek ücretsiz olarak oluşturduğu çevrimiçi ansiklopediler ve açık kaynak yazılımlar, binlerce insanın karşılık beklemeden ortak bir projeye katkıda bulunduğu bir tür dijital imece olarak görülebilir.

İmece, bize birlikte çalışmanın yalnızca işleri kolaylaştırmakla kalmadığını, aynı zamanda insanları birbirine bağladığını hatırlatır. Bireyselliğin giderek öne çıktığı bir dünyada, ortak bir amaç için el ele vermenin değeri belki de her zamankinden daha önemlidir.