AYT Fizik Newton'un Hareket Yasaları ve Dinamik
Newton'un hareket yasaları, mekaniğin kalbidir. AYT'de bu yasalar, eğik düzlem, bağlı cisimler ve sürtünmeli yüzeyler gibi karmaşık durumlarla birlikte sorulur. Serbest cisim diyagramı çizmeyi alışkanlık haline getirmek, bu soruların anahtarıdır.
Üç yasa
- Eylemsizlik yasası: Net kuvvet sıfırsa cisim durumunu korur.
- Dinamiğin temel yasası: Net kuvvet, kütle ile ivmenin çarpımına eşittir.
- Etki-tepki yasası: Her etkiye eşit büyüklükte ve zıt yönde bir tepki vardır.
Serbest cisim diyagramı
Her dinamik sorusunda ilk adım, cisme etki eden tüm kuvvetleri gösteren bir serbest cisim diyagramı çizmektir:
- Ağırlık
- Yüzeyin tepki kuvveti
- Sürtünme kuvveti
- İp gerilmesi
- Uygulanan dış kuvvetler
Eğik düzlem
Eğik düzlemde ağırlık, düzleme paralel ve dik bileşenlere ayrılır. Düzleme paralel bileşen hareketi etkiler; dik bileşen ise yüzeyin tepki kuvvetini belirler.
Sürtünme
Sürtünme kuvveti, hareket ya da hareket eğilimine zıt yönde etki eder. Statik ve kinetik sürtünme arasındaki farkı bilmek önemlidir.
Bağlı cisimler
İple birbirine bağlı cisimlerde sistemin ivmesi, sisteme etki eden net kuvvetin toplam kütleye bölünmesiyle bulunur. İp gerilmesi ise tek bir cisim için yazılan denklemden bulunur.
Sabit ivmeli hareket
Net kuvvet sabitse ivme de sabittir. Bu durumda hız-zaman ve konum-zaman ilişkileri, hareket denklemleriyle hesaplanır.
Sık yapılan hatalar
- Serbest cisim diyagramı çizmeden işlem yapmak
- Eğik düzlemde ağırlığın bileşenlerini karıştırmak
- Bağlı cisimlerde sistemi bir bütün olarak düşünmemek
AYT fiziğin genel planı için AYT fizik çalışma rehberi yazımıza göz atabilirsin.
Sık sorulan sorular
Dinamik sorularında ilk adım nedir?
Cisme etki eden tüm kuvvetleri gösteren bir serbest cisim diyagramı çizmektir.
Bağlı cisimlerde ivme nasıl bulunur?
Sisteme etki eden net kuvvet, toplam kütleye bölünerek bulunur.