AYT Fizik Tork, Denge ve Kütle Merkezi
Tork ve denge, AYT fizikte genellikle çubuklar, makaralar ve asılı sistemler üzerinden sorulur. Dengenin iki şartını doğru uygulamak, bu soruların büyük kısmını çözmeni sağlar.
Tork nedir?
Tork, bir kuvvetin bir cismi bir nokta etrafında döndürme etkisidir. Kuvvetin büyüklüğüne ve dönme noktasına olan dik uzaklığına bağlıdır.
Dengenin şartları
Bir cismin dengede olması için iki şart gerekir:
- Öteleme dengesi: Cisme etki eden net kuvvet sıfır olmalıdır.
- Dönme dengesi: Herhangi bir noktaya göre net tork sıfır olmalıdır.
Dönme noktası seçimi
Tork hesaplarken dönme noktasını akıllıca seçmek, işlemleri çok kolaylaştırır. Bilinmeyen bir kuvvetin uygulandığı noktayı dönme noktası seçmek, o kuvvetin torkunu sıfırlar ve denklemi basitleştirir.
Çubuk soruları
Çubuk sorularında:
- Çubuğun ağırlığını orta noktasından (türdeş çubukta) etki ettir.
- Tüm kuvvetleri şekil üzerinde göster.
- Uygun bir dönme noktası seçip tork dengesini yaz.
- Gerekirse kuvvet dengesini de kullan.
Kütle merkezi
Kütle merkezi, bir cismin ya da sistemin kütlesinin toplanmış gibi düşünülebileceği noktadır. Parçalı cisimlerde her parçanın kütle merkezini bulup ağırlıklı ortalamasını almak gerekir.
Çalışma yöntemi
- Her soruda kuvvetleri ve uzaklıkları şekil üzerinde göster.
- Dönme noktasını stratejik seç.
- Saat yönü ve tersi torkları işaretlerle ayır.
Sık yapılan hatalar
- Kuvvetin dönme noktasına dik uzaklığı yerine başka bir uzaklık kullanmak
- Çubuğun kendi ağırlığını unutmak
- Tork yönlerini karıştırmak
AYT fiziğin genel planı için AYT fizik çalışma rehberi yazımıza göz atabilirsin.
Sık sorulan sorular
Tork sorularında dönme noktası nasıl seçilir?
Bilinmeyen bir kuvvetin uygulandığı nokta seçilirse o kuvvetin torku sıfırlanır ve denklem basitleşir.
Dengede bir cisimde hangi şartlar sağlanmalıdır?
Net kuvvetin ve herhangi bir noktaya göre net torkun sıfır olması gerekir.