AYT Fizik İş, Enerji, İtme ve Momentum

İş

Bir kuvvetin bir cisme iş yapabilmesi için cismin kuvvet doğrultusunda yer değiştirmesi gerekir. Kuvvetin harekete dik bileşeni iş yapmaz.

Enerji türleri

• Kinetik enerji: Hareketten kaynaklanan enerji.
• Yer çekimi potansiyel enerjisi: Yükseklikten kaynaklanan enerji.
• Esneklik potansiyel enerjisi: Yaylarda depolanan enerji.

İş-enerji teoremi

Net kuvvetin yaptığı iş, kinetik enerjideki değişime eşittir. Bu teorem, hız hesaplarında çok kullanışlıdır.

Enerji korunumu

Sürtünmenin olmadığı sistemlerde mekanik enerji korunur. Sürtünme varsa, sürtünmeye harcanan enerji ısıya dönüşür ve hesaba katılmalıdır.

İtme ve momentum

• Momentum: Kütle ile hızın çarpımı (vektörel).
• İtme: Kuvvet ile etki süresinin çarpımı; momentum değişimine eşittir.

Momentum korunumu

Dış kuvvetlerin etkisinin olmadığı sistemlerde toplam momentum korunur. Çarpışma ve patlama soruları bu ilkeyle çözülür.

Çarpışmalar

• Esnek çarpışma: Hem momentum hem kinetik enerji korunur.
• Esnek olmayan çarpışma: Momentum korunur, kinetik enerji korunmaz.
• Tam esnek olmayan çarpışma: Cisimler çarpışmadan sonra birlikte hareket eder.

Hangi yöntemi kullanmalı?

• Hız ve yükseklik ilişkisi soruluyorsa: Enerji korunumu.
• Çarpışma ve patlama soruluyorsa: Momentum korunumu.

Sık yapılan hatalar

• Momentumu skaler gibi toplamak (yönü unutmak)
• Esnek olmayan çarpışmada kinetik enerjiyi korunuyor sanmak
• Sürtünmeli sistemlerde enerji kaybını hesaba katmamak

AYT fiziğin genel planı için AYT fizik çalışma rehberi yazımıza göz atabilirsin.