← Teknoloji ve Bilişim

Herkesin Yazabildiği Ansiklopedi: Vikipedi

2001'de başlatılan bir proje, ilk bakışta pek çok kişiye başarısızlığa mahkûm görünüyordu. Bu projenin amacı, herkesin ücretsiz okuyabileceği ve daha da şaşırtıcı olanı, herkesin düzenleyebileceği bir ansiklopedi oluşturmaktı. Geleneksel ansiklopediler, yüzyıllar boyunca seçkin uzmanlar tarafından yazılmış, titiz editörler tarafından denetlenmiş ve büyük yayınevleri tarafından basılmıştı. Kimliği bilinmeyen gönüllülerin yazdığı ve herkesin istediği gibi değiştirebildiği bir ansiklopediye nasıl güvenilebilirdi?

Bu proje, Vikipedi'ydi. Bugün Vikipedi, yüzlerce dilde milyonlarca madde içeren ve dünyanın en çok ziyaret edilen internet sitelerinden biri hâline gelmiştir. Türkçe Vikipedi de yüz binlerce madde içermektedir. Vikipedi, reklam almayan ve bağışlarla finanse edilen kâr amacı gütmeyen bir vakıf tarafından desteklenmektedir.

Vikipedi'nin başarısının ardında, ilk bakışta sezgilere aykırı görünen bir mantık yatar. Herkesin düzenleme yapabildiği bir ortamda, hatalı ya da kötü niyetli düzenlemeler de yapılabilir. Ancak aynı ortamda, bu hataları fark edip düzeltebilecek binlerce gönüllü de bulunur. Popüler maddelerde yapılan bir sabotaj, çoğu zaman birkaç dakika içinde fark edilip geri alınır. Her maddenin bütün düzenleme geçmişi kayıt altında tutulur ve herkes tarafından görülebilir. Bu şeffaflık, hataların izlenmesini ve düzeltilmesini kolaylaştırır.

Vikipedi, bazı temel ilkelere dayanır. Bunlardan biri, "tarafsız bakış açısı" ilkesidir. Maddeler, tartışmalı konularda farklı görüşleri adil ve dengeli biçimde yansıtmalıdır. Bir diğer ilke, "doğrulanabilirlik"tir. Vikipedi'deki bilgiler, güvenilir kaynaklara dayanmalı ve bu kaynaklar belirtilmelidir. Ayrıca Vikipedi, özgün araştırmalara yer vermez; yalnızca daha önce güvenilir kaynaklarda yayımlanmış bilgileri derler.

Vikipedi'nin güvenilirliği, uzun süre tartışma konusu oldu. 2005'te ünlü bir bilim dergisinde yayımlanan bir araştırma, bilimsel konulardaki bazı Vikipedi maddelerini köklü bir İngiliz ansiklopedisinin ilgili maddeleriyle karşılaştırdı. Araştırma, iki kaynaktaki hata sayılarının şaşırtıcı biçimde birbirine yakın olduğunu buldu. Ancak bu araştırma, ansiklopedinin yayıncısı tarafından yöntem açısından eleştirildi ve bu tartışma uzun süre devam etti.

Vikipedi'nin sınırlılıkları da göz ardı edilmemelidir. Maddelerin kalitesi büyük farklılıklar gösterir. Popüler konulardaki maddeler genellikle kapsamlı ve titizdir; ancak daha az ilgi gören konulardaki maddeler eksik, güncel olmayan ya da hatalı olabilir. Gönüllü editörlerin büyük çoğunluğunun belirli demografik gruplardan gelmesi, bazı konuların ve bakış açılarının yetersiz temsil edilmesine yol açabilir. Ayrıca tartışmalı konularda, farklı görüşlere sahip editörler arasında "düzenleme savaşları" yaşanabilir.

Bu nedenle pek çok öğretmen ve akademisyen, Vikipedi'nin bir başlangıç noktası olarak son derece yararlı olduğunu, ancak akademik çalışmalarda doğrudan kaynak olarak gösterilmemesi gerektiğini vurgular. Vikipedi'yi akıllıca kullanmanın yolu, maddelerin sonundaki kaynaklara başvurarak bilgileri doğrulamaktır.

Vikipedi, internetin ilk dönemlerindeki iyimser vizyonun, yani bilginin özgürce paylaşıldığı ve gönüllü iş birliğiyle büyüdüğü bir dünya vizyonunun hâlâ yaşayan en güçlü örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Okuduğunu sına

ÖSYM tarzı
Soru 1Bu metne göre Vikipedi'de hatalı düzenlemelerin hızla düzeltilebilmesinin nedenlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 2Metne göre öğretmenlerin ve akademisyenlerin Vikipedi kullanımına ilişkin önerisi aşağıdakilerden hangisidir?